నీలి ఆర్థిక వ్యవస్థ ఆర్థిక సాధికారతను, పర్యావరణ సుస్థిరతను పెంపొందించగలదు. స్వయం సహాయక బృందాలు (ఎస్హెచ్జీలు), సామాజిక కార్యకర్తలు మరియు స్థానిక పాలనా సంస్థలతో కలిసి పనిచేయడం ద్వారా, జలజీవిక ఒక ఆచరణీయమైన జీవనోపాధి వ్యూహంగా దాని సామర్థ్యాన్ని నిరూపిస్తుంది. జలజీవిక చేపట్టిన కీలక చర్యలు, ఎదుర్కొన్న సవాళ్లు మరియు సాధించిన విజయాలు, భారతదేశంలోని చిన్న తరహా చేపల పెంపకందారులలో స్థితిస్థాపకమైన మరియు సుస్థిరమైన మత్స్య ఆధారిత జీవనోపాధులను అభివృద్ధి చేయడంలో దోహదపడ్డాయి.
ప్రపంచ ఆహార భద్రత, ఆర్థిక అభివృద్ధి మరియు సుస్థిర జీవనోపాధులలో మత్స్య మరియు ఆక్వాకల్చర్ కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ప్రపంచంలోనే రెండవ అతిపెద్ద ఆక్వాకల్చర్ ఉత్పత్తిదారుగా భారతదేశం ఉన్నప్పటికీ, చిన్న తరహా మత్స్యకారులు మరియు ఆక్వాకల్చర్ రైతులు – ముఖ్యంగా మహిళలు మరియు అట్టడుగు వర్గాల వారు – జ్ఞానం, సాంకేతికత మరియు మార్కెట్ అనుసంధానాలను పొందడంలో సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నారు. జల జీవనోపాధులను బలోపేతం చేయడానికి కట్టుబడి ఉన్న ఒక మార్గదర్శక సంస్థ అయిన జలజీవిక, ఈ అంతరాలను పూడ్చడంలో ఒక పరివర్తన శక్తిగా ఆవిర్భవించింది. గత దశాబ్ద కాలంలో ఇది విస్తరించదగిన, సమాజ ఆధారిత ఆక్వాకల్చర్ నమూనాలను విజయవంతంగా అమలు చేసింది, డిజిటల్ పరిష్కారాలను అనుసంధానించింది మరియు మత్స్య రంగంలో లింగ సమానత్వ అభివృద్ధికి తోడ్పడింది.
ఈ వ్యాసం స్థితిస్థాపక మరియు సుస్థిరమైన మత్స్య ఆధారిత జీవనోపాధులను అభివృద్ధి చేయడంలో జలజీవిక చేపట్టిన కీలక చర్యలు, సవాళ్లు మరియు విజయాలను విశ్లేషిస్తుంది. అలాగే నీలి ఆర్థిక వ్యవస్థ ఆర్థిక సాధికారతను మరియు పర్యావరణ సుస్థిరతను ఎలా పెంపొందించగలదో వివరిస్తుంది.
పునాది నిర్మాణం: వర్షాధార ప్రాంతాల్లో చేపల పెంపకం ఆధారిత జీవనోపాధుల ప్రయోగాత్మక అమలు
2013లో భారతదేశంలోని అత్యంత నీటి కొరత ఉన్న కొన్ని ప్రాంతాలలో మత్స్య ఆధారిత జీవనోపాధుల సాధ్యాసాధ్యాలను అన్వేషించే లక్ష్యంతో జలజీవిక ఒక మిషన్ను చేపట్టింది. వర్షాధార వ్యవసాయంపై ఎక్కువగా ఆధారపడిన చిన్న కమతాల రైతులు ఉన్న ప్రాంతాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని, ఆరు రాష్ట్రాలైన మల్కన్గిరి (ఒడిశా), బంకురా (పశ్చిమ బెంగాల్), పలాము (జార్ఖండ్), మధుబని (బీహార్), మహబూబ్నగర్ (తెలంగాణ), మరియు దేవాస్ (మధ్యప్రదేశ్)లలో పైలట్ ప్రాజెక్టులు ప్రారంభించబడ్డాయి. కాలానుగుణంగా నీటి వనరులు అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ ఈ ప్రాంతాలలో ఆక్వాకల్చర్ (చేపల పెంపకం) తగినంతగా ఉపయోగించబడలేదు.
స్వయం సహాయక బృందాలు (ఎస్హెచ్జిలు), సామాజిక కర్యకర్తలు మరియు స్థానిక పాలనా సంస్థలతో కలిసి పనిచేయడం ద్వారా జలజీవిక సంస్థ ఆక్వాకల్చర్ను ఒక ఆచరణీయమైన జీవనోపాధి వ్యూహంగా నిరూపించింది. ఈ శిక్షణా కార్యక్రమాలలో చెరువుల తయారీ, నీటి నాణ్యత నిర్వహణ, చేప పిల్లల పెంపకం మరియు మార్కెట్ అనుసంధానాలు వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. ఈ కార్యక్రమాలు కుటుంబ ఆదాయాలను పోషకాహార భద్రతను మెరుగుపరచడమే కాకుండా అట్టడుగు వర్గాల ప్రజలకు చిన్న తరహా మత్స్య పరిశ్రమను ఒక స్థిరమైన ఆర్థిక నమూనాగా స్థాపించాయి.
విస్తృత వినియోగానికి కేవలం సాంకేతిక పరిజ్ఞానం సరిపోదని గుర్తించిన జలజీవిక, సామాజిక భాగస్వామ్యానికి మరియు సంస్థాగత అభివృద్ధికి ప్రాధాన్యతనిచ్చింది. మత్స్య సహకార సంఘాల ఏర్పాటు చిన్న తరహా చేపల పెంపకందారులకు దీర్ఘకాలిక సుస్థిరతను, సామూహిక బేరసారాల శక్తిని కల్పించి, భాగస్వామ్య శ్రేయస్సు నమూనాని ప్రోత్సహించింది.
అదనంగా, నీటి కొరత మరియు అస్థిరమైన వర్షపాత సరళిని పరిష్కరించడానికి జలజీవిక వాతావరణ మార్పులను తట్టుకోగల ఆక్వాకల్చర్ పద్ధతులను ప్రోత్సహించింది. ఉత్పాదకతను గరిష్ఠ స్థాయికి పెంచుతూనే, స్థితిస్థాపకతను మెరుగుపరచడానికి “సమీకృత వరి – చేపల పెంపకం”, వ్యవసాయ పర్యావరణ విధానాలు మరియు బహుళ-పోషక ఆక్వాకల్చర్ వంటి అనుకూల పద్ధతులను ప్రవేశపెట్టారు.
ఈ దశలో ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయి ఏమిటంటే ఆక్వాకల్చర్ను MGNREGA (మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం) కార్యక్రమాలలోకి అనుసంధానించడం. దీనివల్ల గ్రామీణ సమాజాలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ మద్దతుగల ఉపాధి పథకాలను ఉపయోగించుకుని చెరువులు మరియు మత్స్య మౌలిక సదుపాయాలను అభివృద్ధి చేసుకోగలిగాయి, తద్వారా వారి ఆర్థిక స్థిరత్వం మరింత బలపడింది.
ఆవిష్కరణల విస్తరణ: ఆంధ్రప్రదేశ్లో కేజ్ మత్స్యసాగు పురోగతి
తన పైలట్ దశ నుండి నేర్చుకున్న పాఠాల ఆధారంగా, బలమైన ఆక్వాకల్చర్ పర్యావరణ వ్యవస్థ కలిగిన రాష్ట్రమైన ఆంధ్రప్రదేశ్లో జలజీవిక తన కార్యకలాపాలను విస్తరించింది. సాంప్రదాయ చెరువుల ఆధారిత వ్యవసాయంలోని పరిమితులను గుర్తించి, వనరుల వినియోగాన్ని గరిష్ఠ స్థాయికి చేర్చడానికి, ఇప్పటికే ఉన్న జలాశయాలలో కేజ్ ఫిషరీస్ను ప్రవేశపెట్టి, చేపల పెంపకాన్ని సులభతరం చేసింది.
ఐదు జిల్లాల్లో జలజీవిక సంస్థ 1,500 మందికి పైగా గిరిజన మత్స్యకారులకు మరియు సహకార సంఘ సభ్యులకు తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన వెదురు బోనుల నిర్మాణం, చేప పిల్లలను నిల్వ చేయడం మరియు చేపల పెరుగుదల దశలను నిర్వహించడం వంటి అంశాలలో శిక్షణ ఇచ్చింది. ఖరీదైన పారిశ్రామిక బోనుల వ్యవస్థలకు ప్రత్యామ్నాయాన్ని అందించడం ద్వారా ఈ కార్యక్రమం సమాజాలు తమ సొంత ఉత్పత్తిపై నియంత్రణ సాధించడానికి మరియు ఆర్థిక సాధ్యాసాధ్యాలను మెరుగుపరచుకోవడానికి సాధికారత కల్పించింది.
విజయనగరంలో ఒక చెప్పుకోదగ్గ విజయగాథ ఆవిర్భవించింది. అక్కడ మహిళల నేతృత్వంలోని స్వయం సహాయక బృందాలు (SHGలు) నిర్వహణ, ఆర్థిక సవాళ్లను అధిగమించి విజయవంతమైన కేజ్ ఫిషరీస్ను స్థాపించాయి. కేజ్ డిజైన్లను మెరుగుపరచడంలో, మెరుగైన మేత నిర్వహణ పద్ధతులను అమలు చేయడంలో, మరియు మార్కెట్ అనుసంధానాలను నిర్వహించడంలో వారి పట్టుదల వారిని ఆక్వాకల్చర్ పారిశ్రామికవేత్తలుగా మార్చింది. వారి కృషి చేపల ఉత్పత్తి వరకే పరిమితం కాకుండా, చేప పిల్లల పెంపకం, విలువ జోడించిన ప్రాసెసింగ్, మరియు ప్రత్యక్ష మార్కెట్ భాగస్వామ్యం వరకు విస్తరించింది. తద్వారా మత్స్య రంగంలో మహిళల నేతృత్వంలోని సంస్థలు రాణించగలవని నిరూపించింది.
బాక్సు 1: మనుగడ కోసం చేపల వేట
విజయనగరం జిల్లాలోని పాచిపెంట మండలంలో, ఒడిశా రాష్ట్ర సరిహద్దుకు సమీపంలో, పెద్దగా ఎవరికీ తెలియని ‘కోడికళ్ళవలస’ అనే గ్రామం ఉంది. ఎటువంటి చెప్పుకోదగ్గ అభివృద్ధికి నోచుకోని ఈ గ్రామం, ‘పెద్దగడ్డ’ జలాశయానికి అతి సమీపంలో ఉంది; ఈ జలాశయం —నాగావళి నదికి ఉపనది అయిన సువర్ణముఖి నది యొక్క ఒక ఉపనదిపై నిర్మించిన— ఒక మధ్య తరహా సాగునీటి ప్రాజెక్టు. చేపల పెంపకం పురుషుల వృత్తిగా ఉండేది, కానీ దాని నుండి వారు కేవలం కడుపు నింపుకోవడానికి సరిపడా మాత్రమే సంపాదించేవారు. ‘సెంటర్ ఫర్ ఆక్వాటిక్ లైవ్లీహుడ్ – జలజీవిక ‘ అనే ఒక స్వచ్ఛంద సంస్థ జోక్యంతో పరిస్థితులు గణనీయంగా మారాయి. టాటా గ్రూప్ యొక్క దాతృత్వ విభాగమైన టాటా ట్రష్టుతో కలిసి వారు చేపల పెంపకానికి సంబంధించిన సమర్థవంతమైన పద్ధతులను వారికి పరిచయం చేశారు. రాష్ట్ర మత్స్యశాఖ భాగస్వామ్యంతో 2016 జనవరిలో టాటా ట్రష్టు ఫీల్డ్ లీడ్ పద్మాకర్ బోజ్జా స్థానిక మత్స్య సహకార సంఘంతో చర్చలు ప్రారంభించడంతో ఈ కార్యక్రమం మొదలైంది. నీలమ్మతల్లి స్వయం సహాయక బృందం (SHG) సభ్యులతో సంభాషణ సందర్భంగా పద్మాకర్ మహిళలకు కేజ్ పద్ధతిలో చేపల పెంపకాన్ని చేపట్టమని సూచించారు. మొదట్లో వారు అయిష్టత చూపడంతో ఆ సంవత్సరం మార్చిలో జిల్లా మత్స్యశాఖ అధికారితో సమావేశానికి హాజరయ్యేందుకు సుమారు 40 మంది మహిళలను ఒప్పించడానికి చాలా సమయం పట్టింది. అంతర్గత మత్స్య పరిశ్రమ యొక్క ఆర్థిక సామర్థ్యాన్ని వారికి తెలియజేయడానికి, మహారాష్ట్రలోని పూణేలో ఉన్న దింబే జలాశయానికి వారిని ఒక అవగాహన పర్యటనకు తీసుకువెళ్లారు. అక్కడ స్వచ్ఛంద సంస్థ (NGO) సిఫార్సులను పాటించడం ద్వారా గ్రామీణ మహిళలు నెలకు రూ. 6,000-8,000 ఎలా సంపాదించడం ప్రారంభించారో వారు చూశారు. ఆ పర్యటన తర్వాత కొడికల్లవలస నుండి 10 మంది మహిళలు ఈ పద్ధతిని నేర్చుకోవడానికి ఆసక్తి చూపారు. జలజీవిక వారికి శిక్షణలు నిర్వహించి, వెదురు వంటి స్థానికంగా లభించే వస్తువులతో పంజరాన్ని ఎలా నిర్మించాలో చూపించింది. (ఈ-కామర్స్ ప్లాట్ఫారమ్లు చేపల బోనులను రూ. 1.2 లక్షల వరకు విక్రయిస్తున్నాయి.) ఇది మహిళలకు పంజరాల నిర్మాణం, పంజర పెంపకం, దాని నిర్వహణ, అలంకార చేపల పెంపకం, చేపల మేత నిర్వహణ, వ్యాధుల నివారణ మొదలైన విషయాలపై అవగాహన కల్పించింది. రాష్ట్ర మత్స్యశాఖ సహకారంతో, విస్తృతమైన సామర్థ్య నిర్మాణ చర్యలు చేపట్టబడ్డాయి. ఆ మహిళలు వంతులవారీగా ఒక చేపల బోనును పర్యవేక్షించడం ప్రారంభించారు. వారి కృషి ఫలితాలనివ్వడం మొదలైంది, ఆ బోనులో రోహు చేపలు పెరిగి పెద్దవవుతుండటాన్ని వారు గమనించగలిగారు. అయితే ఆ చేపలు పరిమాణంలో పెరిగినప్పుడు అవి బోనులోంచి బయటకు దూకి జలాశయంలోకి వెళ్లిపోగలవన్న విషయం వారికి తెలియదు. తమ చేపల నిల్వలో అధిక భాగం అదృశ్యమైన తర్వాతే ఆ మహిళలు ఈ సమస్యను గుర్తించారు. వారు చర్చించుకుని, ఆ బోనును కప్పడానికి తమ పాత చీరలను ఉపయోగించాలని నిర్ణయించుకున్నారు. అభ్యాసం మరియు అభ్యాసంలోని లోపాలను సరిదిద్దుకొనే పద్ధతి ద్వారా నేర్చుకుంటూ స్వయం సహాయక బృందానికి చెందిన మహిళలు అకుంఠిత దీక్షను ప్రదర్శించారు అక్టోబర్ 9 2017న సుమారు 65 కిలోల బరువున్న వేలు పరిమాణంలో ఉండే 5,000 చేప పిల్లలను విక్రయించి రూ. 10,800 ఆర్జించడంతో వారి కృషి ఫలించింది. చేపల పెంపకంలో మహిళల విజయం పురుషులకు కూడా స్ఫూర్తినిచ్చింది. మత్స్య సహకార సంఘం అధ్యక్షుడు కొండల్ రావు ఇలా అన్నారు. “ఇప్పుడు పురుషుల సహకార సంఘం కూడా ఒక సుస్థిర ఆదాయాన్ని పెంపొందించుకునే దిశగా కృషి చేయడం ప్రారంభించింది. చేపల పెంపకంలో ఉన్న ఆర్థిక సామర్థ్యాన్ని చూసి వారు ఎంతగానో స్ఫూర్తి పొంది, పట్టుదలతో ముందుకు సాగుతున్నారు; ఫలితంగా ఇప్పుడు వారు జిల్లాలోనే అత్యుత్తమ మత్స్య సహకార సంఘంగా నిలవాలని ఆశిస్తున్నారు.” కొడికల్లవలస గ్రామ విజయగాథతో స్ఫూర్తి పొందిన తమ ఎన్జీఓ ఈ ఏడాది దేశవ్యాప్తంగా 10,000 చెరువులను అంతర్గత చేపల పెంపకానికి వినియోగించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నట్లు మిశ్రా తెలిపారు. 2017లో టాటా ట్రస్ట్స్ మరియు జల్ జీవిక సంస్థలు ఆంధ్రప్రదేశ్లోని నాలుగు జిల్లాలైన విశాఖపట్నం, విజయనగరం, శ్రీకాకుళం మరియు అనంతపురంలో 160 మందికి పైగా గ్రామీణ ప్రజలకు సమర్థవంతమైన చేపల పెంపక పద్ధతులను పరిచయం చేశాయి. ఆ ఎన్జీఓ ప్రకారం, ఇటువంటి స్థానిక పరిశ్రమలు ఏడాదికి సుమారు రూ. 1.1 కోట్లు ఆర్జించాయి. గమనిక: ఇది https://www.indiawaterportal.org/people-and-culture/culture/fishing-survival వద్ద ప్రచురించబడిన అసలు రచన యొక్క సవరించిన రూపం. |
సమాజ నేతృత్వంలోని కార్యక్రమాలకు మరింత మద్దతుగా జలజీవిక కేజ్ ఫిషరీస్ కోసం సహకార యాజమాన్య నమూనాలను అభివృద్ధి చేసింది. తద్వారా వచ్చిన లాభాలను స్థానిక ఆక్వాకల్చర్ మౌలిక సదుపాయాలలో తిరిగి పెట్టుబడిగా పెట్టేలా నిర్ధారించింది. అదనంగా ఆర్థిక సంస్థలు మరియు మైక్రోఫైనాన్స్ ఏజెన్సీలతో భాగస్వామ్యాలు నిర్వహణ మూలధనాన్ని పొందేందుకు వీలు కల్పించాయి. ఇది చిన్న తరహా పారిశ్రామికవేత్తలు తమ కార్యకలాపాలను స్థిరంగా విస్తరించుకోవడానికి అనుమతించింది.
జ్ఞానాన్ని సంస్థాగతం చేయడం: ఆక్వా స్కూలు నమూనా
క్రమబద్ధమైన శిక్షణ మరియు నిరంతర జ్ఞాన వ్యాప్తి యొక్క ఆవశ్యకతను గుర్తించి, జలజీవిక ఆధునిక ఆక్వాకల్చర్ పద్ధతులలో ఆచరణాత్మక శిక్షణను అందించే ప్రత్యేక అభ్యాస కేంద్రాలైన మత్స్య పాఠశాలలను స్థాపించింది.
మత్స్య పాఠశాలల పాఠ్యప్రణాళికలో నేల మరియు నీటి నాణ్యత మదింపు, చేప పిల్లల పెంపకం, హేచరీ నిర్వహణ, బయోఫ్లాక్ సాంకేతికత, బోనుల ద్వారా చేపల పెంపకం (Cage fisheries), హైడ్రోపోనిక్స్, ఆక్వాపోనిక్స్ మరియు క్షేత్రస్థాయిలోనే చేపల దాణా తయారీ వంటి కీలక అంశాలు పొందుపరచబడ్డాయి. బీహార్, మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్, తెలంగాణ మరియు జార్ఖండ్ రాష్ట్రాలలో ఏడు మత్స్య పాఠశాలలు పనిచేస్తుండగా ఈ సామర్థ్య నిర్మాణ కార్యక్రమాల ద్వారా 12,000 మందికి పైగా రైతులు లబ్ధి పొందారు.
శిక్షణకు అతీతంగా మత్స్య పాఠశాలనేవి చేపల పెంపకందారులను ఆర్థిక సంస్థలు, ప్రభుత్వ కార్యక్రమాలు మరియు మార్కెట్ నెట్వర్క్లతో అనుసంధానించే విజ్ఞాన కేంద్రాలుగా పనిచేస్తాయి, తద్వారా వారు తమ కార్యకలాపాలను వాణిజ్యీకరించుకోవడానికి వీలు కల్పిస్తాయి. అదనంగా, మహిళా నాయకత్వ శిక్షణను చేర్చడం అనేది ఆక్వాకల్చర్లో మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది, ఇది విజయవంతమైన మత్స్య వ్యాపారాలను నడపడానికి అవసరమైన సాంకేతిక మరియు వ్యవస్థాపక నైపుణ్యాలను వారికి అందిస్తోంది.
డిజిటల్ పరివర్తనను స్వీకరించడం: ‘ఈ-మత్స్య మిత్ర’ చొరవ
శారీరక శిక్షణా కార్యక్రమాలకు అనుబంధంగా, చేపల పెంపకంలో ఉత్తమ పద్ధతులు వ్యాధుల నిర్వహణ మరియు ప్రభుత్వ పథకాల లభ్యతపై నిజ-సమయ మార్గదర్శకత్వాన్ని అందించే, బహుభాషా చాట్బాట్ ఆధారిత సలహా సేవ అయిన ‘ఈ-మత్స్య మిత్ర’ ను జలజీవిక ప్రారంభించింది.
ఈ డిజిటల్ జోక్యం, ముఖ్యంగా విస్తరణ సేవలు పరిమితంగా ఉన్న మారుమూల ప్రాంతాలలో సమాచార లభ్యతను గణనీయంగా మెరుగుపరిచింది. అదనంగా జలజీవిక ఐఓటీ ఆధారిత స్మార్ట్ చెరువుల నిర్వహణ వ్యవస్థల పైలట్ టెస్టింగ్ను ప్రారంభించింది. ఇందులో pH, కరిగిన ఆక్సిజన్ మరియు అమ్మోనియా స్థాయిలలోని హెచ్చుతగ్గుల గురించి రైతులకు హెచ్చరించే రియల్-టైమ్ నీటి నాణ్యత పర్యవేక్షణ సెన్సార్లను అనుసంధానించింది. ఈ ఆవిష్కరణలు ఉత్పాదకతను మెరుగుపరచడానికి నష్టాలను తగ్గించడానికి మరియు వనరుల వినియోగాన్ని గరిష్ఠ స్థాయికి చేర్చడానికి దారితీశాయి.
ఈ డిజిటల్ జోక్యం ముఖ్యంగా విస్తరణ సేవలు పరిమితంగా ఉన్న మారుమూల ప్రాంతాలలో సమాచార లభ్యతను గణనీయంగా మెరుగుపరిచింది. అదనంగా pH (ద్రావకం ఎంత ఆమ్ల,క్షార స్వభావంతో ఉందో తెలిపే కొలమానం) కరిగిన ఆక్సిజన్ మరియు అమ్మోనియా స్థాయిలలోని హెచ్చుతగ్గుల గురించి రైతులకు హెచ్చరించే రియల్-టైమ్ నీటి నాణ్యత పర్యవేక్షణ సెన్సార్లను అనుసంధానించి, జలజీవిక ఇంటర్నెట్ ద్వారా ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానించబడిన, డేటాను మార్పిడి చేసుకునే భౌతిక పరికరాల నెట్వర్క్ (IoT)-ఆధారిత స్మార్ట్ చెరువుల నిర్వహణ వ్యవస్థల పైలట్ టెస్టింగ్ను ప్రారంభించింది. ఈ ఆవిష్కరణలు మెరుగైన ఉత్పాదకతకు, తగ్గిన నష్టాలకు మరియు వనరుల వినియోగాన్ని గరిష్ఠ స్థాయికి చేర్చాయి.
భారతదేశ నీలి ఆర్థిక వ్యవస్థ భవిష్యత్తు: ‘జలజీవిక ‘ ప్రభావాన్ని విస్తరించడం
జలజీవిక యొక్క పరివర్తనాత్మక ప్రయాణం ఆర్థికాభివృద్ధి, సామాజిక సమ్మిళితం మరియు పర్యావరణ సుస్థిరతకు చోదకంగా ఆక్వాకల్చర్కు ఉన్న సామర్థ్యాన్ని నొక్కి చెబుతోంది. భవిష్యత్తులో ఈ సంస్థ ఈ క్రింది లక్ష్యాలను కలిగి ఉంది:
- ‘ఈ-మత్స్య మిత్ర’ ద్వారా 1,00,000 మంది మత్స్య రైతులకు డిజిటల్ సలహా సేవలను విస్తరించడం.
- మార్కెట్ ప్రాప్యతను మరియు విలువ గొలుసు సమగ్రతను బలోపేతం చేయడానికి మహిళల నేతృత్వంలోని మత్స్య ఉత్పత్తిదారుల కంపెనీలను స్థాపించడం.
- లోతట్టు మరియు చిత్తడి నేలల మత్స్య సంపదకు సంబంధించిన నియంత్రణ చట్రాలతో సహా, సుస్థిరమైన ఆక్వాకల్చర్ విధానాలను ప్రోత్సహించడం.
- విపణి సామర్థ్యాన్ని మరియు ఎగుమతి అవకాశాలను మెరుగుపరచడానికి పర్యావరణ ధృవీకరణ మరియు జాడను గుర్తించడాన్ని ప్రోత్సహించడం.
- చిన్న తరహా ఆక్వాకల్చర్ పారిశ్రామికవేత్తలకు సూక్ష్మ రుణాలు మరియు పరపతి లభ్యతను పెంచడానికి ఆర్థిక భాగస్వామ్యాలను బలోపేతం చేయడం.
- పర్యావరణ మరియు వాతావరణ మార్పుల నుండి రక్షణ కల్పించేందుకు వాతావరణ అనుకూల ఆక్వాకల్చర్ పద్ధతులను అభివృద్ధి చేయడం.
సాంకేతికత సహకార సంస్థల నమూనాలు మరియు ఆర్థిక సమ్మిళితత్వాన్ని అనుసంధానించడం ద్వారా జలజీవిక ఒక పటిష్టమైన, సమ్మిళితమైన మరియు పర్యావరణపరంగా సుస్థిరమైన మత్స్య రంగాన్ని ఊహించింది. దీని ప్రయత్నాలు భారతదేశపు నీలి ఆర్థిక వ్యవస్థ అజెండాతో ఏకీభవిస్తూ దేశం యొక్క ఆక్వాకల్చర్ ఆధారిత ఆర్థిక వృద్ధిని తీర్చిదిద్దడంలో చిన్న తరహా మత్స్యకారులు మరియు ఆక్వాకల్చర్ రైతులు కీలక పాత్ర పోషించేలా నిర్ధారణజరిగింది.
పరిశోధన విధానపరమైన ప్రచారం మరియు సమాజ సాధికారతలో నిరంతర పెట్టుబడితో మత్స్య పరిశ్రమను కేవలం జీవనాధార కార్యకలాపం నుండి అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక రంగంగా మార్చడంలో జలజీవిక ముందంజలో ఉంది.
Neelkanth Mishra CEO & Founder, Jaljeevika 11, Snehkunj Apartments, Jambhulkar Chowk, Vikas Nagar, Wanowrie, Pune - 411040, India E-mail: neelkanth.mishra@jaljeevika.org
Source: LEISA India, English Edition, June 2025
