చిరుధాన్యాలను వికేంద్రీకృత విధానం ద్వారా ప్రాసెసింగ్ చేయడం

పోషకాహార స్పృహ ఉన్న సంఘాలు చేసిన సహకార ప్రయత్నాలు భారతదేశంలోని మూడు భౌగోళిక ప్రాంతాలలో చిరు ధాన్యాలను పునరుజ్జీవింపజేయడానికి, పండించడానికి, ప్రాసెస్ చేయడానికి మరియు వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి సహాయపడ్డాయి.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా చిన్నగింజలు కలిగిన  చిరుధాన్యాలు వర్షాధార భూములలో పండుతాయి. అవి ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో చాలా పెద్ద పరిమాణంలో పండించబడిన మరియు వినియోగించబడిన పంటల సముదాయం. వ్యవసాయం మరియు ఆహారం యొక్క పెరుగుతున్న ప్రపంచీకరణతో, దాదాపు అన్ని దేశాలలో గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా సాగు మరియు వినియోగం రెండింటిలోనూ గణనీయమైన తగ్గుదల కనిపించింది.

భారతదేశంలో చిరు ధాన్యాల సాగు ప్రజాదరణ పొందుతోంది, ఎందుకంటే ఎక్కువ మంది తమ పోషకమైన ఆహారంలో వీటి కోసం ఎదురు చూస్తున్నారు. సాగు విస్తీర్ణం కొద్దిగా పెరిగినప్పటికీ, సాగు సౌలభ్యం మరియు పోషకాహారంలో సమృద్ధి కారణంగా విధాన నిర్ణేతలు మరియు ప్రజలు కూడా వాటి సాగు, ప్రాసెసింగ్ మరియు వినియోగంపై దృష్టి పెట్టాలని చర్చిస్తున్నారు.

భౌతిక స్వరూప పరంగా రెండు రకాల చిరు ధాన్యాలు ఉన్నాయి – ‘నగ్న ధాన్యాలు’ మరియు ‘పొట్టు గింజలు’. నగ్న ధాన్యాలలో  రాగులు  , సజ్జలు మరియు జొన్నలు ఉన్నాయి.  పొట్టు గింజలలో కొర్రలు, సామలు, అరికెలు, వరిగలు, ఊదలు/కోడిసమలు మరియు అండు కొర్రలు ఉన్నాయి. ప్రాసెసింగ్ కార్యకలాపాల సమయంలో పోషక భాగాలను తక్కువ నష్టంతో నిలుపుకోవడానికి చేతనమైన ప్రయత్నాలు చేయాలి.

నగ్న ధాన్యాల ప్రాసెసింగ్: నగ్న ధాన్యాలకు పొట్టు ఉండదు మరియు ప్రాసెసింగ్‌లో వాటిని శుభ్రపరచడం, గ్రేడింగ్ చేయడం మరియు వాటిని మర పట్టించి  పిండి రూపంలో వినియోగిస్తారు . పోషకాహార నిలుపుదల మరియు నిల్వ జీవితకాలం పెంచడానికి రాన్సిడిటీ రేట్లను తగ్గించడం ప్రాథమిక సవాలు. దీనికి పిండి మిల్లింగ్ ప్రక్రియలో వేడి ఉత్పత్తిని తగ్గించడం అవసరం. కాలక్రమేణా తయారీదారులు అభివృద్ధి చేసిన మరొక పరిష్కారం ఏమిటంటే, రాన్సిడిటీ చాలా ప్రముఖంగా మారడానికి ముందు పిండిని వినియోగించడానికి పరిమిత పరిమాణంలో మాత్రమే ప్రాసెస్ చేయడం. రాగులు  మరియు కొన్ని సాంప్రదాయ రకాల సామలు మరియు జొన్నలు  నిల్వ తెగుళ్లకు చాలా తక్కువ అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, ఇటీవలి కాలంలో అభివృద్ధి చేసిన కొత్త రకాలను  తెగుళ్ల దెబ్బతినే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది. శ్రద్ధగల పరిమాణం మరియు సాంద్రత గ్రేడింగ్ దెబ్బతిన్న ధాన్యాలను శుభ్రం చేయడానికి మరియు పిండి పట్టించడం , గ్రిట్స్ లేదా ఏదైనా ఇతర సరళమైన పద్ధతుల ద్వారా  వినియోగ రూపంలో  పదార్థాన్ని సిద్ధం చేయవచ్చు.

పొట్టు తీసిన ధాన్యాల ప్రాసెసింగ్: పొట్టు తీసిన ధాన్యాలను శుభ్రం చేసి, గ్రేడింగ్ చేసి, డీహస్క్ చేయాలి. పొట్టు తీసిన తర్వాత, విరిగిన మరియు పొట్టు తీయని ధాన్యాలను వేరు చేయడానికి మరింత శుభ్రపరచడం మరియు గ్రేడింగ్ చేయడం అవసరం. పొట్టు తీసిన ధాన్యం స్వరూపం, అందువల్ల, దాని ప్రాసెసింగ్ కొంచెం క్లిష్టంగా ఉంటుంది. బయటి పొర పొట్టు అని పిలువబడే గట్టి షెల్. పొట్టు పొర లోపల సులభంగా పొరలుగా ఉండే పలుచని ఊక పొర ఉంటుంది. ఊక పొర లోపల అంతః కవచం ఉంటుంది – దీనిని తరచుగా బియ్యం గింజ అని పిలుస్తారు. ధాన్యంలోని ఒక సాంద్రీకృత బిందువులో, ఊక లోపల, ఎండోస్పెర్మ్‌లో పొందుపరచబడింది కానీ ఊక పొరను చీల్చడం ద్వారా ధాన్యపు బీజం ఉంటుంది. పొట్టు సెల్యులోసిక్ ఫైబర్‌లతో సమృద్ధిగా ఉంటుంది మరియు మానవులు జీర్ణించుకోలేరు. కాబట్టి పొట్టును తొలగించడానికి పొట్టు తీయడం అనేది ధాన్యాలను ప్రాసెస్ చేయడంలో ఒక ముఖ్యమైన దశ. ఊక పొరలో ఖనిజాలు, ఫైబర్‌లు మరియు ముఖ్యమైన కొవ్వు ఆమ్లాలు పుష్కలంగా ఉంటాయి. వీలైనంత ఎక్కువ ఊకను నిలుపుకోవడం మంచి ప్రక్రియ. ఊక పొరలో కొవ్వు అధికంగా ఉంటుంది కాబట్టి, రాన్సిడిటీ రేట్లను తగ్గించడానికి ఊక పొరకు జరిగే నష్టాన్ని తగ్గించడం కూడా ముఖ్యం. ధాన్యపు బీజంలో  ప్రోటీన్లు పుష్కలంగా ఉంటాయి మరియు ప్రాసెసింగ్ సమయంలో దానిని కోల్పోకుండా చూసుకోవాలి. ఎండోస్పెర్మ్ అత్యంత దట్టమైన భాగం మరియు ప్రాసెసింగ్ సమయంలో ధాన్యం తేమ లేదా గాలిలో సాపేక్ష ఆర్ద్రత ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు విరిగిపోవచ్చు లేదా పగిలిపోవచ్చు. కాబట్టి ధాన్యాలను 12% కంటే తక్కువ తేమకు ఆరబెట్టడం ముఖ్యం మరియు వీలైనంత వరకు, వెచ్చని లేదా చల్లని పొడి రోజులలో ధాన్యాలను ప్రాసెస్ చేయవలెను.

కమ్యూనిటీ నేతృత్వంలోని ప్రాసెసింగ్ చొరవలు – మూడు భౌగోళిక ప్రాంతాలలో ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ల పరిశీలన

ఈ వ్యాసం భారతదేశంలోని 3 గ్రామాలలో జరుగుతున్న ప్రయత్నాల ప్రక్రియ ముఖ్యాంశాలను హైలైట్ చేస్తుంది. స్థానిక ప్రజలకు అవసరమైన శిక్షణా కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడ్డాయి, అలాగే సాగుకు మార్గనిర్దేశం చేయడంతో పాటు (పునః) మిల్లెట్ ఆధారిత వంటకాలను పరిచయం చేయడం జరిగింది, కింది భౌగోళిక ప్రాంతాలలో వివరించిన విధంగా వాటిని స్థానికంగా ప్రాసెస్ చేయడం చాలా క్లిష్టమైనది. ఈ ప్రదేశాలలో ప్రతిదానిలో, నేపథ్యాలు భిన్నంగా ఉంటాయి. స్థానిక సంస్థలు వేర్వేరు కాలాల్లో స్థానిక సమాజాలతో కలిసి పనిచేస్తున్నాయి. వారు వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని పెంచడం మరియు ఇంట్లో మిల్లెట్ల వినియోగంపై దృష్టి సారిస్తున్నారు, ముఖ్యంగా గతంలో ఆయా వర్గాల ఆహార సంస్కృతులలో చిరు ధాన్యాలు సుపరిచితమైనవి.

1.తీర్థ గ్రామం, కుంద్‌గోల్ తాలూకా, ధార్వాడ్ జిల్లా, కర్ణాటక తీర్థ గ్రామం ఎత్తు పల్లాలు కలిగిన సారవంతమైన నల్లటి నేలలను కలిగి ఉంది. ఇది చారిత్రాత్మకంగా లిటిల్ మిల్లెట్ ఉత్పత్తి కేంద్రంలో భాగం. ఈ చొరవ ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఫర్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్, ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ మిల్లెట్ రీసెర్చ్, KVK హల్కోటి, గడగ్ జిల్లా, పరిరక్షణ మరియు ఆహార సమానత్వంపై పనిచేస్తున్నNGO సహజ సమృద్ధి మరియు సెల్కో ఫౌండేషన్ ద్వారా సహకార కృషి ఫలితం. 2018 నుండి కమ్యూనిటీలతో చురుకుగా ఉన్న సహజ సమృద్ధి, IIMRతో కలిసి పనిచేయడం ప్రారంభించింది, గడగ్‌లోని హల్కోటిలో కెహెచ్ పాటిల్ KVKతో నోడల్ ఏజెన్సీగా ప్రాసెసింగ్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేయడంలో ICAR మద్దతును పొందింది. చిరు ధాన్యాలు  ప్రాసెసింగ్, యంత్ర లక్షణాలు, శిక్షణ మరియు సామర్థ్య పెంపుదల కోసం ప్రక్రియ విధానం ది మిల్లెట్ ఫౌండేషన్ అందించింది. వినియోగదారుల వైపు ప్రాసెసింగ్ యంత్రాలు గ్రిడ్ విద్యుత్ లభ్యతతో సంబంధం లేకుండా పనిచేయగలిగేలా సెల్కో ఫౌండేషన్ సౌర శక్తిని అందించింది. సహజ సమృద్ధి వివిధ సహకార ప్రయత్నాలను సమన్వయం చేసింది. ప్రతి సీజన్‌లో, డజన్ల కొద్దీ ట్రక్కుల సామలు ఈ ప్రాంతం నుండి సుదూర ప్రాంతాలలోని ప్రాసెసింగ్ కేంద్రాలకు రవాణా చేయబడతాయి. సామలు మాన్యువల్ ప్రాసెసింగ్‌లో చాలా శ్రమ ఉంటుంది. నిరంతరం సాగు చేసినప్పటికీ, ఈ వర్గాలలో వినియోగంలో విరామం ఉంది. స్థానిక ప్రాసెసింగ్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా ఈ సమస్యను పరిష్కరించారు. ఈ ప్రాసెసింగ్ యూనిట్‌ను బీబీ ఫాతిమా స్వసహాయ సంఘ (BFSS) అనే స్వయం సహాయక బృందం 2022లో ఏర్పాటు చేసిన దేవధాన్య కృషి ఉత్పాదకర సంఘ భాగస్వామ్యంతో నిర్వహిస్తుంది. BFSSలో తీర్థ గ్రామానికి చెందిన 14 మంది మహిళలు ఉన్నారు, వీరు శ్రీమతి బీబీ జాన్ హలేమణి నాయకత్వంలో కలిసి వచ్చారు. కొన్ని నెలల క్రితం నమోదు చేయబడిన FPO, ప్రాసెస్ చేసిన ఉత్పత్తులను స్థానిక మార్కెట్‌లకు అనుసంధానిస్తుంది. అందువల్ల, ఈ ప్రాంతంలో కమ్యూనిటీ ఆధారిత చిరు ధాన్యాల ప్రాసెసింగ్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేయడం అవసరం. ఇది స్థాపించబడినప్పటి నుండి, బీబీ ఫాతిమా స్వయంసహాయ సంఘ మిల్లెట్ ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ దాదాపు 5 టన్నుల బ్రౌన్‌టాప్, కొర్రలు, సామలు మరియు వరిగలు మిల్లెట్‌లను ప్రాసెస్ చేసింది. వివిధ సంస్థలు మరియు వాటి స్థానం ద్వారా వాటి యాక్సెస్ దృష్ట్యా, వారి ఉత్పత్తిలో దాదాపు 80% మార్కెట్‌లు మరియు ఈవెంట్‌లలో విక్రయించబడింది. స్థానిక వినియోగాన్ని రాబోయే నెలల్లో పెంచే ప్రయత్నాలపై దృష్టి అనేది ఒక ముఖ్యమైన అంశం. ప్రాసెసింగ్ సూత్రాలతో మహిళలకు పరిచయం కల్పించడం, ప్రాసెసింగ్ యంత్రాలను ఆపరేట్ చేయడానికి ఆత్మవిశ్వాసం పొందడం మరియు ఊక యొక్క పోషక విలువ గురించి సంఘాలలోని యువ సభ్యులను ఒప్పించడం వంటి సవాళ్లు ఉన్నాయి.

2. కేరళలోని పాలక్కాడ్ జిల్లాలోని అట్టపడి: ఇది 2021 చివరలో స్థాపించబడింది మరియు త్రిస్సూర్ మరియు తిరువనంతపురంలో ఉన్న థనాల్ అనే NGO మద్దతుతో స్థానిక సమాజ సభ్యులచే నిర్వహించబడుతుంది. అట్టపడి అనేది కేరళలోని పాలక్కాడ్ జిల్లాలోని పశ్చిమ కనుమల తూర్పు అంచున ఉన్న ఒక చిన్న పట్టణం. 2019లో అట్టపడిలోని థనాల్ కమ్యూనిటీతో కలిసి మిల్లెట్‌లపై పనిచేయడం ప్రారంభించింది. ఈ ప్రాంతాల్లోని ఆదివాసీ వర్గాలు చాలా సంవత్సరాలుగా మిల్లెట్లను పండించి వినియోగిస్తున్నారు. అట్టపడి చుట్టూ ఉన్న గ్రామాలు అనిశ్చిత వర్షపాతానికి దారితీసే వాతావరణ నమూనాను కలిగి ఉన్నాయి మరియు మిల్లెట్‌లు ప్రజల ఆహారంలో భాగంగా ఉండటం చాలా సహజంగా అనిపిస్తుంది. ఈ కొండలలో పండించే చిరు ధాన్యాల రకాలు మైదానాలలో పండించే రకాల కంటే చాలా చిన్నవి. లిటిల్ మిల్లెట్‌లను శుభ్రపరచడం, గ్రేడింగ్ చేయడం మరియు పొట్టు తీయడంలో పెరిగిన శ్రమ వినియోగం తగ్గడానికి మరియు వర్షపాతం మరియు వాతావరణ నమూనాలలో మార్పులకు గురయ్యే అవకాశం పెరిగింది. కందులుని కూడా స్థానికంగా పండిస్తారు మరియు సమీపంలో ఎక్కువ పిండి మిల్లింగ్ సదుపాయం లేవు.

3.పిప్రి గ్రామం, మిశ్రీఖ్ బ్లాక్, సీతాపూర్ జిల్లా, ఉత్తరప్రదేశ్: ఇక్కడ స్థాపించబడిన యూనిట్‌ను सेहत का बारदाना సెహత్ కా బార్దానా (SkB) అని పిలుస్తారు – దీని అర్థం ఆరోగ్యానికి సాధన పెట్టె. ఇప్పటివరకు ఏర్పాటు చేయబడిన ఆరు యూనిట్లలో ఇది అతి చిన్నది.

SkBని సంగ్తిన్ కిసాన్ మజ్దూర్ సంగథన్ (ఒక రైతు కార్మిక సమిష్టి), హెల్తీ అవధ్ ఫౌండేషన్ (కంపెనీ చట్టంలోని 8వ సెక్షన్ కింద ఏర్పాటు చేయబడిన లాభాపేక్షలేని సంస్థ) మరియు సీతాపూర్‌కు చెందిన సంగ్తిన్ అనే NGOల సంకీర్ణం నిర్వహిస్తోంది. SkB ఇటీవలి ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ అయినప్పటికీ, సంగ్తిన్ వాస్తవానికి 2014 నుండి రైతుల పొలాలలో మరియు వారి ఆహారంలో మిల్లెట్లను ప్రోత్సహించడంపై సంఘాలతో కలిసి పనిచేస్తోంది. సీతాపూర్ జిల్లాలోని స్థానిక సమాజాలకు మిల్లెట్లను పండించడం మరియు వినియోగించడం గురించి బలమైన జ్ఞాపకాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలోని కొన్ని మారుమూల గ్రామాలలో ఇది కోడో మిల్లెట్ అయితే, మరికొన్నింటిలో ఇది ఫాక్స్‌టైల్ మిల్లెట్స్. అయితే, చాలా కుటుంబాలు తమ ఆహారంలో లేదా కొన్ని సీజన్ల నుండి కొన్ని దశాబ్దాల వరకు వారి పొలాలలో మిల్లెట్లను చూడలేదు.

సెంట్రల్ యూపీలోని సీతాపూర్ మరియు హర్దోయ్ జిల్లాల్లోని 12 బ్లాకులలో విస్తరించి ఉన్న 6000 మంది సభ్యుల బలమైన స్థానిక రైతు కార్మిక సమిష్టి సాంగ్తిన్ కిసాన్ మజ్దూర్ సంగ్థాన్ (SKMS) 2015 సంవత్సరంలో ఒక కొత్త ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది. వారి నిరంతర కృషి స్థానిక నేలలు మరియు వ్యవసాయ వాతావరణ పరిస్థితులకు తగిన విత్తనాలను ఉపయోగించి మిల్లెట్ల సాగును కొనసాగించే కుటుంబాలను కనుగొనడంలో దారితీసింది. దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి కొత్త విత్తనాలను ఈ ప్రక్రియ ద్వారా ప్రవేశపెట్టినప్పటికీ, కొద్దిమంది రైతులు మాత్రమే వాటిని విజయవంతంగా సాగు చేశారు. 2 సంవత్సరాలలో, స్థానిక విత్తనాలు ఎక్కువ ఆమోదయోగ్యతను కలిగి ఉన్నాయని స్పష్టంగా కనిపించింది. కోడో మిల్లెట్, ఫాక్స్‌టైల్ మిల్లెట్ మరియు బార్న్యార్డ్ మిల్లెట్‌లను సుమారు 500 మంది రైతుల వర్షాధార పొలాలలో క్రమం తప్పకుండా సాగు చేస్తారు. సమాజంలో అధిక స్థాయిలో పోషకాహార లోపంతో ఆందోళన చెందుతున్న రైతు కార్మిక సమిష్టి ఆహారం మరియు పోషక భద్రత దృక్పథంతో వ్యవసాయంపై దృష్టి సారించింది. దీనికి రెండు ముఖాలు ఉన్నాయి – ఒకటి, వ్యవసాయ కార్యక్రమాలపై అవగాహన కల్పించడం, రెండు, గ్రామాల్లో మిల్లెట్ల వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించడం.

తకాటి ఖానా శిబిరం, ఎనర్జీ ఫుడ్ కుక్ అవుట్‌లు, వివిధ గ్రామాలలో 3 సంవత్సరాల కాలంలో నిర్వహించబడ్డాయి, వీటిని తిరిగి ప్రవేశపెట్టడానికి మరియు వారి మెనూలు మరియు ఆహారాలలో చిరుధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాలు మరియు నూనె గింజల వాడకాన్ని చేర్చవలసిన అవసరాన్ని నొక్కి చెప్పడానికి నిర్వహించారు. మిశ్రమ పంట ఉత్పత్తుల పోషక ప్రయోజనాలు, అలాగే గుడ్లు మరియు మాంసం హైలైట్ చేయబడ్డాయి. ఆహార పద్ధతుల ఖర్చు ప్రయోజన విశ్లేషణ జరిగింది.

ప్రజలు చిరుధాన్యాలను పండించడం మరియు తినడం ప్రారంభించడంతో, సంగథన్ సభ్యులలో ఒకరు వరి బియ్యం మిల్లర్‌తో మాట్లాడి, కొన్ని చిరుధాన్యాలను పొట్టు తీయమని ఒప్పించారు. చిన్న తరహా మిల్లర్ వరి పాలిషింగ్ యంత్రాన్ని ఉపయోగించి చిరుధాన్యాలను పొట్టు తీయించాడు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అనంతపురం జిల్లా నుండి తెచ్చిన వివిధ పరిమాణాల జల్లెడలు మరియు స్థానిక తూర్పారబట్టే పాన్‌లను ఉపయోగించి, సంగథన్ సభ్యులు పొట్టు తీయడానికి ముందు ధాన్యాలను శుభ్రం చేసి గ్రేడ్ చేయడం ప్రారంభించారు మరియు పొట్టు తీసేసిన తర్వాత ఉత్పత్తిని కూడా శుభ్రం చేశారు. ఊహించినట్లుగా, పొట్టు వేసిన మిల్లెట్ బియ్యం నాణ్యత రాజీ పడింది, కానీ ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ ఏర్పాటుకు అయ్యే ఖర్చులో కొంత భాగమైన మూలధన వ్యయంతో సమాజం పోషకాహారాన్ని పొందడాన్ని మెరుగుపరచడంలో ఇది సహాయపడింది. 2020లో, చొరవ ప్రారంభించిన 6 సంవత్సరాల తర్వాత, చిన్న తరహా యాంత్రిక ప్రాసెసింగ్ సౌకర్యాన్ని ఏర్పాటు చేయాలనే నిర్ణయాన్ని సంగథన్ ఆమోదించింది – సాంగ్టిన్ పొందిన దాతృత్వ నిధులు, ది మిల్లెట్ ఫౌండేషన్ నుండి సాంకేతిక సహాయం మరియు SKMS నుండి గ్రౌండ్ సపోర్ట్‌కు ధన్యవాదాలు. ఆరు నెలల నుండి పనిచేస్తున్నప్పటి నుండి, సేకరించిన ధాన్యాలలో దాదాపు 2.5 టన్నులు SkBలో శుభ్రం చేయబడ్డాయి. 0.5 టన్నుల మిల్లెట్ బియ్యంలో మూడింట రెండు వంతులు స్థానిక సమాజంలోనే అమ్ముడయ్యాయి మరియు మిగిలిన మూడవ వంతు లక్నో మరియు UP లోని ఇతర ప్రాంతాలలోని వ్యక్తులు మరియు సంస్థలకు విక్రయించబడింది.

ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని సీతాపూర్ జిల్లాలో ప్రాసెసింగ్ యూనిట్

అందువల్ల, ఈ మూడు వేర్వేరు భౌగోళిక ప్రాంతాలలో మిల్లెట్ ఉత్పత్తి మరియు వినియోగాన్ని పునరుద్ధరించడానికి కార్యక్రమాలు జరుగుతున్నాయి.  వీటిలో, సాధ్యమైనంతవరకు పోషక భాగాలను నిలుపుకునే విధంగా స్థానిక పురుషులు మరియు మహిళలకు చిరు ధాన్యాల ప్రాసెసింగ్‌పై శిక్షణ ఇవ్వడం ద్వారా నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేయడం ఉన్నాయి. ఈ రైతులలో ఎక్కువ మంది చిన్న మరియు సన్నకారు లేదా మారిన వ్యవసాయం మరియు ఆహార వ్యవస్థను అభ్యసించడానికి ఆసక్తి ఉన్నవారు. కోవిడ్ 19 మహమ్మారి శిక్షణ మరియు ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ల ఏర్పాటు కోసం ప్రణాళికాబద్ధమైన కాలక్రమాలను అడ్డుకుంది, కానీ, కమ్యూనిటీలు వారి పోషక స్థాయిలను మెరుగుపరచడంలో ఆసక్తి ఉన్న కష్ట సమయాలను దాటాయి. ఇతర సవాళ్లు కూడా ఎదుర్కొంటున్నాయి – ఉదాహరణకు, యంత్రాలను నడపడానికి స్థానిక సమాజాలలో తగిన ప్రతిభను కనుగొనడం, చిన్న తరహా వికేంద్రీకృత ప్రాసెసింగ్ కోసం యంత్రాలపై GST మరియు అటువంటి యూనిట్ల ఉత్పత్తులపై GST వంటి సమస్యలు. ప్రాథమిక మార్కెట్ కేంద్రీకృత విధానంపై ముఖ్యంగా  దృష్టి పెట్టాలి, అయితే స్థిరమైన ఆహార వ్యవస్థలను తీసుకురావడానికి, ప్రజలే  కేంద్రంగా భావించి బలోపేతం చేస్తూ  వికేంద్రీకృత సమాజ యాజమాన్య ప్రక్రియలు ఆచరించాలి.

రాబోయే కొన్ని సంవత్సరాలలో, ఇలాంటి అనేక ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లను ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం ఉంది. అవి వికేంద్రీకృత ఆర్థిక వ్యవస్థకు, బలోపేతం చేయబడిన వినూత్న పర్యావరణ వ్యవస్థకు మరియు పోషకాహారాన్ని మెరుగుపరచడానికి స్థానిక పరిష్కారాలకు మార్గదర్శకులుగా పనిచేస్తాయి.

Dwiji Guru
The Millet Foundation
Saideep Apartments, 41, Govindappa Road,
Basavanagudi, Bengaluru 560004
India
E-mail: dwiji@themillet.org


Source: LEISA India, English Edition, March 2023