మహిళలు నడిపే వ్యవసాయ సంస్థలు అనువైన చిరు ధాన్యాల సామర్థ్యాన్ని ఆవిష్కరించడం

ఒడిశాలో చిరు ధాన్యాల పునరుద్ధరణ మహిళా సంఘాలలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపింది, పేదరికం మరియు పోషకాహార లోపాన్ని అధిగమించడంలో వారికి సహాయపడింది. ఒడిశా మిల్లెట్స్ మిషన్ మరియు మిషన్ శక్తి శాఖలు ఒడిశా అంతటా WSHG నేతృత్వంలోని చిరు ధాన్యాల ఆధారిత వ్యవసాయ సంస్థలను విజయవంతంగా ప్రోత్సహిస్తున్నాయి, జీవనోపాధిని బలోపేతం చేస్తున్నాయి మరియు గృహ ఆదాయాన్ని మెరుగుపరుస్తున్నాయి.

ఒడిశాలో 62 షెడ్యూల్డ్ తెగలు మరియు 13 ముఖ్యంగా దుర్బల గిరిజన సమూహాలు ఉన్నాయి. ఒడిశా మొత్తం జనాభాలో ఒడిశాలోని షెడ్యూల్డ్ తెగలు 22.85% ఉన్నారు. సంవత్సరాలుగా, గిరిజన సమాజాలు కొండ ప్రాంతాలు మరియు పర్వత వాలులలో వర్షాధార వ్యవసాయం ద్వారా జీవనాధారంగా జీవిస్తున్నాయి, ఇక్కడ వారు మిశ్రమ వ్యవసాయ వ్యవస్థ కింద మిల్లెట్, పప్పుధాన్యాలు, తృణధాన్యాలు, దుంపలు మరియు వేర్లు వంటి సాంప్రదాయ పంటలను పండిస్తారు. గిరిజన మహిళలు తమ ఇంటి ఆదాయాన్ని కాపాడుకోవడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తారు, విత్తనాలు విత్తడం, కలుపు తీయడం, కోయడం మరియు ఉత్పత్తులను ప్రాసెస్ చేయడం వంటి వ్యవసాయ పనులలో తమ మగవారికి సహాయం చేస్తారు.

సాంప్రదాయకంగా, ఒడిశాలోని గిరిజన ప్రాంతాలలో ఆహారం మరియు పంటల వ్యవస్థలో అధిక పోషకాలతో కూడిన చిరుధాన్యాలు గణనీయమైన భాగంగా ఉన్నాయి. చిరుధాన్యాలు వాతావరణ-నిరోధక పంటలు ఎందుకంటే అవి తీవ్రమైన వాతావరణ పరిస్థితులను తట్టుకోగలవు మరియు తక్కువ వ్యవసాయ ఇన్‌పుట్‌లు మరియు వనరులు అవసరం. ఇది తక్కువ తెగుళ్ళను కూడా ఆకర్షిస్తుంది. అయితే, గిరిజన మహిళలు ఎండలో ఎండబెట్టడం, కర్రలతో కొట్టడం, తూర్పారబట్టడం, వేరు చేయడం మరియు శుభ్రమైన ధాన్యాన్ని సేకరించడం వంటి పనులకు సాంప్రదాయకంగా చిరుధాన్యాల ప్రాసెసింగ్ శ్రమతో కూడుకున్నది. అదనంగా, చిరుధాన్యాల ధాన్యాలు పరిమాణం, ఆకారం మరియు పొట్టు కంటెంట్‌లో విభిన్నంగా ఉంటాయి, కాబట్టి సజావుగా ప్రాసెసింగ్ చేయడం కష్టమవుతుంది.

ప్రభుత్వ విభాగాల మధ్య సహకారం

ఈ సవాళ్లను ఎదుర్కొనేందుకు, ఒడిశా ప్రభుత్వ వ్యవసాయం మరియు రైతుల సాధికారత శాఖ ప్రారంభించిన ఫ్లాగ్‌షిప్ ప్రోగ్రామ్ అయిన ఒడిషా మిల్లెట్స్ మిషన్ (OMM), మిల్లెట్‌లను పునరుద్ధరించడానికి మహిళల నేతృత్వంలోని మిల్లెట్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్‌కు మద్దతు ఇస్తోంది. మిషన్ శక్తి శాఖ సహకారంతో, మహిళా స్వయం సహాయక బృందాలు (WSHGలు) ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లు, మిల్లెట్ల శక్తి కేఫ్, మిల్లెట్ల శక్తి అవుట్‌లెట్, మిల్లెట్ల శక్తి టిఫిన్ సెంటర్, టేక్-హోమ్ రేషన్ (THR), బయో-ఇన్‌పుట్ సెంటర్లు, కస్టమ్ హైరింగ్ సెంటర్లు మరియు కమ్యూనిటీ మేనేజ్డ్ సీడ్ బ్యాంకులు వంటి 2,000 కంటే ఎక్కువ సంస్థలను స్థాపించడం, నాయకత్వం వహించడం, నిర్వహించడం మరియు నిర్వహించడంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి.

"OMM అనేది ఒక ప్రత్యేకమైన కార్యక్రమం ఎందుకంటే దాని ఎండ్-టు-ఎండ్ విలువ గొలుసు జోక్యాలు, స్కేలబుల్ మరియు వినూత్న విధానాల గుర్తింపు" అని ఒడిశా ప్రభుత్వ వ్యవసాయ మరియు రైతుల సాధికారత శాఖ ప్రధాన కార్యదర్శి అరబింద కుమార్ పాధీ అన్నారు. "మహిళల నేతృత్వంలోని స్వయం సహాయక బృందాలను (WSHGs) చేర్చుకోవడం ద్వారా మరియు మొత్తం మిల్లెట్ విలువ గొలుసులో వారి చురుకైన భాగస్వామ్యాన్ని సులభతరం చేయడం ద్వారా OMM మహిళా సాధికారతపై దృష్టి సారిస్తోంది, ప్రాసెసింగ్, విలువ జోడింపు మరియు మార్కెటింగ్‌లో నాయకత్వ పాత్రలు పోషించడానికి మహిళలకు శిక్షణ ఇవ్వబడుతుంది" అని ప్రిన్సిపల్ సెక్రటరీ హైలైట్ చేశారు. ఈ మిషన్ 2017లో 7 జిల్లాల్లోని 30 బ్లాక్‌లలో ప్రారంభించబడింది, దీనిని 2023 నుండి మొత్తం 30 జిల్లాలను కవర్ చేసే 177 బ్లాక్‌లకు విస్తరించారు.

మిషన్ శక్తి విభాగం క్రెడిట్ మరియు మార్కెట్ లింకేజీని అందించడం ద్వారా లాభదాయక కార్యకలాపాల ద్వారా మహిళలను సాధికారపరచడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. మిషన్ శక్తి కింద WSHGల ద్వారా మహిళల సాధికారత అనేది ఒడిశా ప్రభుత్వం యొక్క ఒక సంస్థాగత కార్యక్రమం. కాలక్రమేణా, ఎక్కువ మంది మహిళలు WSHGలో భాగమవుతారని ఇది భావిస్తోంది. ఇప్పటివరకు రాష్ట్రంలోని అన్ని బ్లాక్‌లు మరియు పట్టణ స్థానిక సంస్థలలో దాదాపు 70 లక్షల మంది మహిళలను 6 లక్షల గ్రూపులుగా ఏర్పాటు చేశారు.

మహిళలు నడిపే వ్యవసాయ సంస్థలు

ఒడిశా మిల్లెట్స్ మిషన్ మరియు మిషన్ శక్తి విభాగం మధ్య భాగస్వామ్యం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా స్వయం సహాయక బృందాల (WSHGs) కోసం మహిళల నేతృత్వంలోని వ్యవసాయ సంస్థలను స్థాపించడంలో సహాయపడింది. ఈ సంస్థలలో 3-డెక్ రాగి క్లీనర్-గ్రేడర్-డిస్టోనర్ యూనిట్లు (గంటకు 2-3 క్వింటాళ్లు సామర్థ్యం కలిగిన 7 WSHGలు), 3-డెక్ రాగి క్లీనర్-గ్రేడర్-డిస్టోనర్ యూనిట్లు (గంటకు 10-12 క్వింటాళ్లు సామర్థ్యం కలిగిన 14 WSHGలు), 2-డెక్ రాగి క్లీనర్-గ్రేడర్-డిస్టోనర్ యూనిట్లు కలిగిన 35 WSHGలు, మైనర్ మిల్లెట్ డెహల్లర్ యూనిట్లు కలిగిన 20 WSHGలు, పల్వరైజర్ యూనిట్లు కలిగిన 975 WSHGలు, థ్రెషర్ యూనిట్లు కలిగిన 738 WSHGలు, ఇంటిగ్రేటెడ్ చైల్డ్ డెవలప్‌మెంట్ సర్వీసెస్ ప్రోగ్రామ్ కింద టేక్-హోమ్-రేషన్ యూనిట్లతో 59 WSHGలు మరియు ఇంటిగ్రేటెడ్ మైనర్ మిల్లెట్ క్లీనర్-గ్రేడర్-డిస్టోనర్ యూనిట్ కలిగిన 2 WSHGలు ఉన్నాయి.

కొన్ని విజయగాథలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి;

విజయ గాథ 1

కోరాపుట్ జిల్లా, బోయిపారిగూడ బ్లాక్‌లోని దొరగుడ గ్రామంలో ఉన్న శబరి WSHG, గిరిజన మహిళా రైతుల శ్రమను తగ్గించడానికి ఈ కార్యక్రమం కింద రాగి నూర్పిడి యంత్రాన్ని పొందిన బోయిపారిగూడ బ్లాక్‌లోని 10 WSHGలలో ఒకటి. గతంలో, ఈ గిరిజన మహిళా రైతులు ప్రధానంగా రాగులను నూర్పిడి చేయడానికి సాంప్రదాయ పద్ధతులపై ఆధారపడేవారు, ఇది ప్రాసెసింగ్ ఖర్చులను పెంచే శ్రమతో కూడుకున్న ప్రక్రియ. ఈ మహిళలు ప్రతిరోజూ సుమారు 5-6 గంటలు మాన్యువల్‌గా ఎండబెట్టడం మరియు రాగి విత్తనాలను తీయడం కోసం గడిపేవారు, ఈ ప్రక్రియకు మూడు నుండి ఐదు రోజులు పడుతుంది మరియు గణనీయమైన ఖర్చులు ఉంటాయి.

రాగి నూర్పిడి యంత్రాలను పొందినప్పటి నుండి, WSHGలు అధిక నాణ్యత గల రాగులను సమర్థవంతంగా ప్రాసెస్ చేశాయి. శబరి WSHG అసాధారణంగా బాగా పనిచేసింది మరియు ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ నుండి మంచి ఆదాయాన్ని ఆర్జించింది. ఇతర మహిళా రైతులు శబరి WSHG నిర్వహించే రాగి నూర్పిడి యంత్రాన్ని ఉపయోగించి తమ పంటను ప్రాసెస్ చేయడానికి తీసుకువస్తారు, వారి సేవల కోసం సొసైటీకి కిలో రాగులకు రూ.1 చెల్లిస్తారు. పంటకోత కాలంలో WSHG నెలకు సగటున రూ.10,000 ఆదాయాన్ని సంపాదిస్తుంది.

శబరి WSHG అధ్యక్షురాలు చంచల మాఝి మాట్లాడుతూ, “మేము మిల్లెట్ రైతులకు అద్దె ప్రాతిపదికన రాగి నూర్పిడి యంత్రాలను కూడా అందిస్తాము. మేము క్వింటాలు రాగి ప్రాసెసింగ్‌కు రూ.100 వసూలు చేస్తాము.” సాధారణంగా, నూర్పిడి యంత్రాలు రోజుకు 3 నుండి 4 క్వింటాళ్ల రాగిని నూర్పిడి చేస్తాయి. నూర్పిడి యంత్రాన్ని ఉపయోగించి, నూర్పిడి చేయడానికి అవసరమైన సమయం మునుపటి 5-6 రోజుల ఇంటెన్సివ్ మాన్యువల్ లేబర్‌తో పోలిస్తే ఒక రోజుకు తగ్గించబడుతుంది. “రాగి నూర్పిడి కోసం సాంప్రదాయ పద్ధతులను ఉపయోగించే రైతులను వారి సమయం, ఖర్చు మరియు శ్రమను తగ్గించడానికి మేము లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాము” అని శబరి WSHG కార్యదర్శి భారతి తారాపుటియా అన్నారు. “రాగి నూర్పిడి యూనిట్ రైతులకు మరియు WSHG మహిళా సభ్యులకు ఆదాయాన్ని పెంచింది. ఇది వారి జీవనోపాధిని బలోపేతం చేసింది” అని మాఝి జోడించారు.

విజయగాథ 2

కోరాపుట్ జిల్లాలోని మంకడబెడ గ్రామానికి చెందిన మా సంతోషి WSHG, జొన్నలను పిండిగా రుబ్బుకోవడానికి ఒక పల్వరైజర్ యంత్రాన్ని (3 HP, సింగిల్ ఫేజ్) నిర్వహిస్తోంది. WSHG అధ్యక్షురాలు గౌరీ గుంట మాట్లాడుతూ “పల్వరైజర్ వాడకంతో రాగి ధాన్యాన్ని మెత్తని పిండిగా మార్చడం చాలా సులభం. మాకు శిక్షణ ఇచ్చి యంత్రాన్ని అందించినందుకు OMM మరియు మిషన్ శక్తికి ధన్యవాదాలు.” స్థానిక రైతులు తరచుగా తమ రాగులను ప్రాసెస్ చేయడానికి పల్వరైజర్ యూనిట్‌ను సందర్శిస్తారు. WSHG 1 కిలోల రాగులను గ్రైండింగ్ చేయడానికి రూ. 4 వసూలు చేస్తుంది. పల్వరైజర్ గంటకు 15-20 కిలోల రాగులను రుబ్బుతుంది. గత సంవత్సరం WSHG పల్వరైజర్ యూనిట్ నుండి దాదాపు రూ.50,000 సంపాదించింది. “మేము మా WSHG సభ్యులతో ఆదాయాన్ని సమానంగా పంపిణీ చేస్తాము” అని గుంట చెప్పారు. “ప్రాంతంలో ఎక్కువ మంది WSHGలు పల్వరైజర్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ఆసక్తి చూపుతున్నాయి” అని కూడా అన్నారు.

విజయగాథ 3

సుందర్‌గఢ్ జిల్లాలోని కుత్రా బ్లాక్‌కు చెందిన మింటే కుజుర్ జీవితం సవాలుతో కూడుకున్నది. వ్యవసాయం ఆమె ప్రధాన ఆదాయ వనరు కావడంతో, ఆమె పిల్లలకు సరసమైన విద్యను అందించడం కష్టం. 2022లో మింటే కుజుర్ మరియు జ్యోతి WSHG లోని ఇతర సభ్యులు ఒడిశా మిల్లెట్ మిషన్ నుండి పల్వరైజర్‌ను అందుకున్నారు. రిసోర్స్ పర్సన్ నుండి శిక్షణ పొందిన తర్వాత, పది మంది సభ్యులలో ముగ్గురు ఈ యంత్రాన్ని నడిపారు, కిలోకు రూ. 5 చొప్పున వసూలు చేశారు మరియు నెలకు రూ.7000 ఆదాయం పొందారు. పల్వరైజర్ రాగులను మాత్రమే కాకుండా పప్పులు, పసుపు మరియు గోధుమలను కూడా మెత్తని పిండి చేసింది. ఈ చొరవ స్వయం సమృద్ధి వైపు ఒక ముఖ్యమైన అడుగును గుర్తించింది మరియు నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు వనరుల కేటాయింపు ద్వారా మహిళా సాధికారతపై బాహ్య మద్దతు యొక్క స్పష్టమైన ప్రభావాన్ని ప్రదర్శించింది. OMM అమలు తర్వాత WSHG సభ్యులు వారి కుటుంబాలు మరియు సమాజాలలో పెరిగిన గౌరవాన్ని పొందారు. అదనంగా, వారు మెరుగైన పాఠశాలల్లో తమ పిల్లలకు నాణ్యమైన విద్యను అందించడానికి ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని సాధించారు, ఇది భవిష్యత్ తరాలకు మెరుగైన అవకాశాలకు దారితీసింది.

విజయగాథ 4

సాంప్రదాయ వర్షాధార పంటలలో లిటిల్ మిల్లెట్ ఒకటి, దీనిని నువాపాడా ప్రాంతంలోని ఎత్తైన ప్రాంతాలలో సమృద్ధిగా పండించేవారు. తక్కువ వ్యవధి గల ఈ రకాన్ని సాంప్రదాయ ఆహార బుట్టలో భాగంగా ఉండటంతో పాటు, వాణిజ్య పంటగా విస్తృతంగా పరిగణిస్తారు. అయితే, మాన్యువల్ లిటిల్ మిల్లెట్ డీహల్లింగ్ యొక్క సాంప్రదాయ పద్ధతిని ఉపయోగించి, 1 కిలోల ధాన్యాన్ని పొట్టు తీయడానికి దాదాపు 2 గంటల శ్రమ పడుతుంది.

మారుమూల ప్రాంతాలలో చిన్న మిల్లెట్ డీహల్లింగ్‌లో మహిళల శ్రమను తగ్గించడానికి భాగస్వామ్య యంత్రాల అభివృద్ధి విధానం ద్వారా గృహ స్థాయి చిన్న మిల్లెట్ డీహల్లింగ్ మిక్సీని అభివృద్ధి చేశారు. నువాపాడా జిల్లాలో పైలట్ చొరవ మహిళా ప్రజల్లో గణనీయమైన ఆసక్తిని రేకెత్తించింది, రాష్ట్రవ్యాప్తంగా చిన్న మిల్లెట్ ఉత్పత్తి మరియు వినియోగాన్ని పునరుద్ధరించడానికి తక్కువ-ధర సాంకేతికత యొక్క సామర్థ్యాన్ని ప్రదర్శించింది.

OMM ఒక చిన్న మిల్లెట్ డీహల్లింగ్ మిక్సీని ప్రయోగాత్మకంగా ప్రయోగించింది.  ఇది ఒక గంటలో దాదాపు 4 కిలోల చిన్న మిల్లెట్‌ను ప్రాసెస్ చేయగలదు. ఇందులో రాళ్లను తొలగించడం, జల్లెడ పట్టడం మరియు యంత్రాన్ని ఉపయోగాల మధ్య చల్లబరచడానికి అనుమతించడం వంటివి ఉన్నాయి. ఈ యంత్రాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రస్తుతం మాస్-స్కేల్‌లో అందుబాటులో ఉన్న రెగ్యులర్ మిక్సీలను సవరించారు. ఇది సాంకేతికతను రూ. 5000 కంటే తక్కువ ధరకు ఉంచడమే కాకుండా, వాడుకలో సౌలభ్యం కోసం ఇది ఇప్పటికే బాగా అభివృద్ధి చెందిన లక్షణాలను కలిగి ఉంది. డీహల్లర్‌ను సింగిల్‌ఫేజ్ విద్యుత్తుతో ఆపరేట్ చేయవచ్చు మరియు అదనపు మౌలిక సదుపాయాలు అవసరం లేదు.

 విజయనికి కారకాలు

ఒడిశా మిల్లెట్స్ మిషన్ మరియు మిషన్ శక్తిల సహకారంతో విజయవంతమైన మహిళా నేతృత్వంలోని వ్యవసాయ సంస్థలు అనేక కారణాల వల్ల అభివృద్ధి చెందాయి. మొదటిది WSHG సభ్యుల సమగ్ర సామర్థ్య నిర్మాణం. శిక్షణా కార్యక్రమాలు, వర్క్‌షాప్‌లు మరియు ఎక్స్‌పోజర్ సందర్శనల ద్వారా మహిళా రైతుల సామర్థ్యాలను పెంపొందించడంపై మిషన్ దృష్టి సారించింది. ఇది మిల్లెట్ సాగు, ప్రాసెసింగ్ మరియు మార్కెటింగ్‌లో వారి జ్ఞానం మరియు నైపుణ్యాలను మెరుగుపరిచింది.

ఈ మిషన్ కింద WSHGలు తమ వ్యాపారాలను నిర్వహించడానికి ప్రాసెసింగ్ యంత్రాలను అందించారు. మరియు మూడవది వ్యవసాయ రంగంలో మహిళల భాగస్వామ్యం మరియు సాధికారతకు ప్రాధాన్యతనిచ్చే రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సహాయక విధానాలు. ఇవన్నీ మహిళల నేతృత్వంలోని వ్యవసాయ సంస్థలు అభివృద్ధి చెందడానికి అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని సృష్టించాయి. ఈ పరిస్థితులు, మహిళా రైతుల సంకల్పం మరియు వ్యవస్థాపక స్ఫూర్తితో పాటు, ఈ సంస్థల విజయానికి దోహదపడ్డాయి.

ముగింపు

ఈ మహిళా నేతృత్వంలోని సంస్థలు తమ కమ్యూనిటీలను చిరుధాన్యాలను చేర్చుకోవడానికి మరియు ప్రోత్సహించడానికి నాయకత్వం వహిస్తున్నాయి. వాటి పోషక మరియు జీవనోపాధి భద్రతను నిర్ధారిస్తూనే చిరుధాన్యాల ఆర్థిక వ్యవస్థను పునరుద్ధరించడానికి కూడా ప్రేరణనిస్తున్నాయి. OMM కార్యక్రమం విస్తరణలో ఇలాంటి మరిన్ని సంస్థల అవసరం ఉంటుంది. ఒడిశాలోని ఇతర ప్రాంతాలలో దీనిని ప్రతిబింబించేలా ఎక్కువ మంది మహిళా రైతులు మరియు WSHGలను చేర్చే మిషన్ విస్తరణ ఉంటుంది. ఇది మిషన్ యొక్క పరిధిని మరియు ప్రభావాన్ని విస్తృతం చేస్తుంది.  పేదరిక తగ్గింపు మరియు మహిళా సాధికారతకు పెద్ద ఎత్తున దోహదపడుతుంది.

చిరుధాన్యాల ఉత్పత్తి మరియు వినియోగం యొక్క వివిధ దశల విలువ గొలుసును నడిపించడంలో WSHGలు కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. ఒడిశాలో చిరుధాన్యాల పునరుజ్జీవనం మహిళా సంఘాలలో ఆత్మవిశ్వాసాన్ని నింపింది.  పేదరికం మరియు పోషకాహార లోపాన్ని అధిగమించడంలో వారికి సహాయపడింది. పోషకాహార లోపం, నిరుద్యోగాన్ని పరిష్కరించడంలో మరియు రైతులను తమ చిరుధాన్యాల సాగు ప్రాంతాన్ని పెంచడానికి ప్రేరేపించడంలో సమగ్ర పరిష్కారంగా మారగల చిరుధాన్యాల ఆధారిత సంస్థలను ఏర్పాటు చేయడానికి OMM మోడల్ WSHGలకు మద్దతు ఇచ్చింది.

Abhijit Mohanty 
Programme Manager-Knowledge Building 
WASSAN, Odisha
E-mail: abhijitmohanty10@yahoo.com

Bhesaja Choudhury 
Media and Communication Coordinator 
WASSAN, Odisha
E-mail: bhesaja@gmail.com
Trinath Taraputia  
Regional Coordinator 
WASSAN, Odisha
E-mail: trinath.b2793@gmail.com

Source: LEISA India, English Edition, March 2024