పరాగ సంపర్కం జరిపే కీటకాల తగ్గుదల ఆహార భద్రత సంక్షోభానికి దారితీస్తు పర్యావరణ వ్యవస్థను కుప్పకూల్చుతుంది. పరాగ సంపర్క కీటకాల జనాభాను పెంచడానికి BAIF యొక్క పైలట్ చొరవలు, పరాగసంపర్కం మరియు పంట ఉత్పత్తిని పెంచడమే కాకుండా, వ్యవసాయ పర్యావరణ పరిరక్షణ యొక్క భవిష్యత్తు సంరక్షకులుగా మారడానికి యువతను శక్తివంతం చేశాయి.
వాతావరణ మార్పులు మరియు జీవ రాశుల ఆవాసాల నష్టాల కారణంగా వ్యవసాయ పరిరక్షణ నేడు గణనీయమైన ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. ఇటీవలి అధ్యయనాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా కీటకాల జనాభాలో భయంకరమైన తగ్గుదలని సూచిస్తున్నాయి, ఆవాసాల నష్టం, పురుగుమందుల వాడకం, కాలుష్యం మరియు వాతావరణ మార్పుల కారణంగా, ఆహార భద్రత మరియు పర్యావరణ స్థిరత్వంపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతోంది. కీటకాల ఆధారిత సహజ నియంత్రణ మరియు మిత్ర పురుగులు సహజంగా వేటాడే విధానాలను పెంపొందించే వ్యవసాయ పర్యావరణ వ్యవస్థ సేవలను ప్రోత్సహించడం, వ్యవసాయ పర్యావరణ పరిరక్షణలో కీలకమైన మరియు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుందని BAIF విశ్వసించింది.
ప్రపంచంలోని 75% కంటే ఎక్కువ పుష్పించే మొక్కల పునరుత్పత్తికి తేనెటీగలు, సీతాకోకచిలుకలు మరియు ఇతర కీటకాలతో సహా పరాగ సంపర్కాలు కీలకమైనవి. వీటిలో మూడింట రెండు వంతుల కంటే ఎక్కువ పంట జాతులు ఉన్నాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా 90% ఆహారాన్ని అందించే 100 పంట జాతులలో 71 జాతులు తేనెటీగల ద్వారా పరాగ సంపర్కం చేయబడతాయని ఐక్యరాజ్యసమితి ఆహార మరియు వ్యవసాయ సంస్థ అంచనా వేసింది. ఈ పరాగ సంపర్కాలు లేకుంటే, పర్యావరణ వ్యవస్థ కూలిపోతుంది. ఇది ఆహార భద్రతా సంక్షోభానికి దారితీస్తుంది. ప్రపంచ ఉత్పత్తికి పరాగ సంపర్క కీటకాల సహకారంలో ప్రాముఖ్యతను హైలైట్ చేయబడింది. (FAO 1996). పరాగ సంపర్కకీటకాల పరిరక్షణలో పాల్గొన్న యువ రైతు
ప్రయోజనకరమైన కీటకాలను సేంద్రియ పదార్థాన్ని విచ్ఛిన్నం చేసే విచ్ఛేదకాలుగా మరియు కీటకాల జనాభాను నియంత్రించే బదనికలుగా పరిగణిస్తారు. ఉదాహరణకు, లేడీ బగ్‌లు మరియు లేస్‌వింగ్‌లు, అఫిడ్స్ మరియు ఇతర హనిచేసే కీటకాలను తింటాయి. ఇవి పంటలను దెబ్బతీస్తాయి, తద్వారా కీటకాల జనాభాను నియంత్రించడానికి రసాయన పురుగుమందులను పిచికారీ చేయవలసిన అవసరాన్ని తగ్గిస్తుంది. పరాగ సంపర్కాలు మరియు ప్రయోజనకరమైన కీటకాలుగా గుర్తించబడుతున్న ఈ చిన్న కార్మికులు మన ప్రకృతి లోని సహజ భూభాగం యొక్క ఆరోగ్యానికి మద్దతు ఇవ్వడమే కాకుండా వ్యవసాయ ఉత్పాదకత మరియు స్థిరత్వాన్ని కూడా పెంచుతాయి.
వ్యవసాయ పర్యావరణ పరిరక్షణలో కీటకాలను సంరక్షించడంలో కీలక పాత్రను గుర్తించి, BAIF అనే NGO, వ్యవసాయ రంగంలో కీటకాల జనాభాను పెంచడానికి కొన్ని పైలట్ ఆధారిత కార్యక్రమాలను అమలు చేసింది. యువతరాన్ని నిమగ్నం చేయవలసిన తక్షణ అవసరం ఉందని గుర్తించి, యువతను కూడా ఇందులో భాగస్వాములను చేస్తూ కొన్ని కార్యక్రమాలు చేపట్టబడ్డాయి, వీటిని ఇక్కడ హైలైట్ చేశారు.
పాఠశాలల్లో సీతాకోకచిలుకల తోటలు
BAIF పాఠశాల ఆవరణలో 'సీతాకోకచిలుక తోటల' ప్రచారం ద్వారా జీవవైవిధ్యం మరియు దాని ప్రయోజనాల పై అవగాహన పెంచుతోంది, యువ మనస్సులకు ఉత్తేజకరమైన మరియు సమగ్రమైన అభ్యాస అవకాశాలను అందిస్తోంది.
"సీతాకోకచిలుకల విద్యా ఉద్యానవనం" అవగాహన కార్యక్రమం మహారాష్ట్రలోని పాల్ఘర్ జిల్లాలోని జవహర్ తాలూకాలోని డెంగాచిమెట్ గ్రామంలో ఉంది. 2014లో స్థానిక ఆశ్రమ (గిరిజన నివాస) పాఠశాలలో ప్రారంభించబడిన ఈ పాఠశాల ఆధారిత కార్యక్రమంలో విద్యార్థులు మరియు ఉపాధ్యాయులు మొక్కలు మరియు కీటకాల మధ్య పరస్పర చర్యలను, ముఖ్యంగా సీతాకోకచిలుకలగురించి నేర్చుకుంటారు. ప్రతి సంవత్సరం, 9వ మరియు 10వ తరగతి విద్యార్థుల కొత్త బ్యాచ్ ఈ కార్యక్రమంలో ఉత్సాహంగా పాల్గొంటుంది. ఈ కార్యక్రమం గత దశాబ్ద కాలంగా విజయవంతంగా పనిచేస్తోంది, ఏటా 10 మంది విద్యార్థులు (ప్రతి తరగతి నుండి 5 మంది) అబ్జర్వేషన్ ప్రాజెక్ట్ కోసం ఎంపిక చేయబడతారు. ఈ విద్యార్థులు పాఠశాల ఉపాధ్యాయుల నుండి మార్గదర్శకత్వం పొందుతారు. వారు పాఠశాలలోని ప్రత్యేక సీతాకోకచిలుక తోటలో సీతాకోకచిలుకల జీవిత చక్రాన్ని గమనించి డాక్యుమెంట్ చేస్తారు. వారు తమ పరిశీలనలను ఖచ్చితంగా గుర్తించి, వారి నోట్‌బుక్‌లలో నమోదు చేయడానికి గైడ్ పుస్తకాలను ఉపయోగిస్తారు. కీటకాల జీవిత చక్రాలను గమనించడం ద్వారా, విద్యార్థులు వృక్షజాలం మరియు జంతుజాలం, వాటి సంబంధం మరియు కాలానుగుణతను అర్థం చేసుకుంటారు. ఆచరణాత్మక అనుభవం ద్వారా, వారు పరాగ సంపర్కాలు మరియు ప్రయోజనకరమైన కీటకాల ప్రాముఖ్యతను అర్థం చేసుకుంటారు.
పరాగ సంపర్క తోటలు
గత నాలుగు సంవత్సరాలుగా, ఎండా కాలంలో తేనె మరియు పుప్పొడి మూల పంటలను ప్రోత్సహించడానికి ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. పాల్ఘర్ జిల్లాలోని విక్రమ్‌గడ్, జవహర్ మరియు దహను బ్లాక్‌లలోని మలవాడ, కౌలాలే, గంజద్, సెన్సరి, గంగోడి మరియు దభాడి గ్రామాలలో నైజర్, ఆవాలు, నువ్వులు, పొద్దుతిరుగుడు, క్యారెట్ విత్తనాలు, అల్ఫాల్ఫా, మునగకాయ, నిమ్మ మరియు కరివేపాకు వంటి పంటలను పండిస్తున్నారు. 25-35 సంవత్సరాల వయస్సు గల మొత్తం 540 మంది రైతులు ఈ కార్యకలాపంలో చురుకుగా పాల్గొంటున్నారు, వీరిలో 65 మంది యువత తేనెటీగల పెంపకందారులుగా ఉన్నారు.
ఒంటరి తేనెటీగల కోసం కృత్రిమ గూడు స్థలాలు సృష్టించారు
ఈ యువ రైతులు పరాగసంపర్కాన్ని పెంచడానికి మరియు వ్యవసాయ క్షేత్రాలలో పరాగ సంపర్కాల ఉనికిని విస్తరించడానికి పరాగ సంపర్క తోటలను స్థాపించి నిర్వహిస్తారు. ఈ కీటకాలకు ఆశ్రయ స్థావరాలుగా మాత్రమే కాకుండా ఆరోగ్యకరమైన వాతావరణాన్ని ఉత్పత్తి చేయడానికి జీవన ప్రయోగశాలలుగా కూడా పనిచేసే పరాగ సంపర్క తోటలను స్థాపించమని కుటుంబాలను ప్రోత్సహిస్తారు.
తేనెటీగ కాలనీలు మరియు తేనెటీగలున్న హోటళ్ల ప్రచారం
యువత పాల్గొన్న అనేక కమ్యూనిటీ కార్యక్రమాలలో, ఒక నిర్దిష్ట చొరవ అపిస్ సెరానా ఇండికా నిర్వహణ. ఇది భారతదేశంలోని గిరిజన ప్రాంతాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన తేనెటీగ జాతి, మరియు ఉద్యానవన తోటలలో కనిపిస్తుంది.
ఒకప్పుడు పర్యావరణ వ్యవస్థలు చెట్లలో బోలు లేదా తొర్రలలో ఒంటరి తేనెటీగలు గుడ్లు పెట్టడానికి అనువైన ప్రదేశాలగా గుర్తించేవి. పట్టణీకరణ మరియు సహజ ఆవాసాలను ఆక్రమించి మనుసుల నివాసాలు నిర్మించడం వల్ల ఈ ప్రదేశాలకు నష్టం జరిగింది. సహజ గూడు స్థలాల లభ్యత తగ్గడం వల్ల ఒంటరి తేనెటీగలు సవాళ్లను ఎదుర్కొంటున్నాయి.
కృత్రిమ గూడు నిర్మాణాలు, బీ హోటళ్ళు/బీ హౌసులు/కీటకాల హోటళ్ళు అని కూడా పిలుస్తారు, ఇవి ఒంటరి తేనెటీగలు సురక్షితమైన మరియు సురక్షితమైన వాతావరణంలో గుడ్లు పెట్టడానికి కోరుకునే పరిస్థితులను ప్రతిబింబించేలా రూపొందించబడ్డాయి. ఈ నిర్మాణాలు ఒంటరి తేనెటీగలకు కీలకమైన ఆశ్రయాన్ని అందించడమే కాకుండా జీవవైవిధ్యం మరియు పర్యావరణ వ్యవస్థ ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవడంలో పరాగ సంపర్కాల ప్రాముఖ్యత గురించి అవగాహన పెంచుతాయి మరియు విభిన్న తేనెటీగ జాతులను గణనీయంగా పరిరక్షించడంలో దోహదపడతాయి. ఒంటరి తేనెటీగ జాతులకు, ముఖ్యంగా మేసన్ తేనెటీగలు మరియు లీఫ్ కట్టర్ తేనెటీగలకు మద్దతు ఇవ్వడంలో బీ హోటళ్ళు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి, ఇవి ఒంటరి గూడు ప్రవర్తనలో తేనెటీగల నుండి భిన్నంగా ఉంటాయి. విభిన్న రకాల తేనెటీగల జాతులను ఆకర్షించడం ద్వారా, జీవవైవిధ్యాన్ని పెంచడంలో మరియు పర్యావరణ వ్యవస్థ స్థితిస్థాపకతను ప్రోత్సహించడంలో బీ హోటళ్ళు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి, తత్ఫలితంగా, పర్యావరణ వ్యవస్థల మొత్తం ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది.
యువత పాల్గొనడం వల్ల రైతులలో విజ్ఞానాన్ని పెంపునకు సులభతరం అయింది.
బీ హోటళ్ళు విభిన్న శ్రేణి నిర్మాణాలను ప్రదర్శిస్తాయి, ప్రతి ఒక్కటి ఒంటరి తేనెటీగల నిర్దిష్ట అవసరాలను తీర్చడానికి జాగ్రత్తగా రూపొందించబడ్డాయి. సాధారణంగా, ఈ ఆశ్రయాలు బహుళ కంపార్ట్‌మెంట్‌లు లేదా గొట్టాలను కలిగి ఉన్న చెక్క చట్రంతో కూడి ఉంటాయి, వ్యూహాత్మకంగా చెట్లలో కనిపించే సహజ బోలులను ప్రతిబింబిస్తాయి - ఒంటరి తేనెటీగలు గూడు కట్టుకోవడానికి ఇష్టపడే వాతావరణం సృష్టించబడుతుంది. డ్రిల్లింగ్ రంధ్రాలతో చెక్క పెట్టె యొక్క సరళత సులభమైన స్థలాన్ని కోరుకునే వారికి క్రియాత్మకమైన కానీ సూటిగా ముందుకు సాగే మార్గాన్ని అందిస్తుంది. స్పెక్ట్రం యొక్క మరొక చివరలో, విస్తృతమైన డిజైన్‌లు తేనెటీగలకు క్రియాత్మక ఆవాసాలుగా పనిచేయడమే కాకుండా బహిరంగ ప్రదేశాల దృశ్య ఆకర్షణకు దోహదం చేస్తాయి, తేనెటీగల హోటళ్లను పర్యావరణ మరియు కళాత్మక సంస్థాపనలుగా మారుస్తాయి. సహజమైనది మరియు సురక్షితమైన మరియు నిర్ధారించడానికి చికిత్స చేయని పదార్థాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడుతుంది. చెక్క బ్లాక్‌లు, వెదురు కాండం మరియు డ్రిల్లింగ్ లాగ్‌లను సాధారణంగా ఉపయోగిస్తారు, తేనెటీగల శ్రేయస్సును కాపాడుతూ అవసరమైన నిర్మాణ సమగ్రతను అందిస్తారు మరియు స్థిరమైన పర్యావరణ అనుకూల పద్ధతులతో కూడా సమలేఖనం చేస్తారు. అదనంగా, పైకప్పును అనుకరించే గుడిసె లాంటి నిర్మాణంగా 2-3 నోడ్‌లతో వెదురును ఉపయోగించడం. వెదురు మెత్తగా ఉండే కణుపుకు కొంచెం పైన వెదురును రంధ్రం చేయడం వల్ల, కీలకమైన పరాగ సంపర్క కారకాలైన వడ్రంగి తేనెటీగలకు గూడు కట్టుకునే ప్రదేశాలు లభిస్తాయి. బీ హోటల్‌ను ఉత్తర-దక్షిణ దిశలో ఉంచడం ఉత్తమం.
కాలనీలుగా ఏర్పడే తేనెటీగల మాదిరిగా కాకుండా, ఒంటరి తేనెటీగలు వ్యక్తిగత గూడు ప్రదేశాలను ఇష్టపడతాయి. తేనెటీగల హోటల్‌లోని జీవిత చక్రం, ఆడ ఒంటరి తేనెటీగలు నియమించబడిన గూడు రంధ్రాలలో గుడ్లు పెట్టడంతో ప్రారంభమవుతుంది. ఈ గుడ్లు పుప్పొడి మరియు తేనె సరఫరాతో అందించబడతాయి, లార్వా అభివృద్ధి చెందుతున్నప్పుడు వాటిని నిలబెట్టడానికి జాగ్రత్తగా అమర్చబడి ఉంటాయి. ఈ తేనెటీగల ఒంటరి స్వభావం ప్రతి గూడు రంధ్రం ఒకే గుడ్డుకు అంకితం చేయబడిందని నిర్ధారిస్తుంది, ఇది స్వతంత్ర మరియు స్వయం సమృద్ధి వాతావరణాన్ని పెంపొందిస్తుంది. గుడ్లు పొదిగినప్పుడు, కొత్త తరం ఒంటరి తేనెటీగలు గూడు రంధ్రాల నుండి ఉద్భవిస్తాయి, ఇది జీవిత చక్రంలో కీలకమైన దశను సూచిస్తుంది. ఈ కొత్తగా పొదిగిన తేనెటీగలు చుట్టుపక్కల వాతావరణంలోకి ప్రవేశించి, పరాగసంపర్క ప్రక్రియకు గణనీయంగా దోహదం చేస్తాయి.
BAIF స్థానిక, అడవి, సామాజిక, సామాజికంగా లేని మరియు ఒంటరి పరాగ సంపర్కాలను ప్రోత్సహించడంపై దృష్టి సారించింది, వీటిలో బీ హోటల్స్ ఫర్ జైలోకోపా sp., మరియు ఇతర పరాగ సంపర్క కారకాలైన జైలోకోపా అమెథిస్టినా, అపిస్ సెరానా ఇండికా, సెరాటినిడియా sp. టెరాట్గోనులా ఇరిడిపెన్నిస్, నోమినే మరియు హాలిక్టినే లాసియోగ్లోసమ్ (సెటోనోమియా) వంటి కృత్రిమ గూడు పరిష్కారాల ద్వారా ఆవాసాలను అందించడం ద్వారా పంటలతో సంకర్షణ బాగా గమనించవచ్చు. ఈ బీ హోటళ్లలో కుహరం చెక్క నిర్మాణాలు, బోలు కొమ్మలు, కత్తిరించిన వెదురు మరియు ఐపోమియా కొమ్మలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా జైలోకోపా జాతులు (కార్పెంటర్ తేనెటీగలు) వంటి తేనెటీగలు కాని పరాగ సంపర్కాలకు ఉపయోగపడే వెదురులను కణుపు భాగంలో డ్రిల్ చేసి, వర్షపు నీరు చొచ్చుకుపోకుండా నిరోధించడానికి పొలాలలో వాలుగా ఉంచుతారు.
కొన్ని ఫలితాలు
వ్యవసాయ యువత ప్రయోజనకరమైన కీటకాలు మరియు పరాగ సంపర్కాల ప్రాముఖ్యత గురించి అవగాహన కలిగి ఉండటమే కాకుండా ఆరోగ్యకరమైన వాతావరణం కోసం వ్యవసాయ పర్యావరణ పరిరక్షణలో కూడా చురుకుగా పాల్గొంటున్నారు. CSR స్పాన్సర్‌షిప్‌ల మద్దతుతో స్థిరమైన వ్యవసాయ పద్ధతులపై శిక్షణ మరియు అవగాహన సెషన్‌లు 65 మంది యువతకు తేనెటీగ కాలనీలను నిర్వహించడానికి శిక్షణ ఇచ్చాయి. యువత నేతృత్వంలోని ఈ కార్యక్రమాలు పరాగసంపర్కాన్ని పెంచడమే కాకుండా, తేనెటీగ కాలనీలను వ్యవసాయ పద్ధతుల్లో అనుసంధానించడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలపై స్థానిక మరియు సందర్శించే రైతులకు స్ఫూర్తినిస్తున్నాయి. |
పరాగసంపర్క సేవలు పెరిగాయి మరియు గూడు కట్టడానికి ఉపయోగించే తేనెటీగల హోటళ్ల నుండి 9 జాతుల ఒంటరి తేనెటీగలు నమోదు చేయబడ్డాయి. వ్యవసాయ క్షేత్రాలలో ఇతర ప్రయోజనకరమైన కీటకాలు పుష్కలంగా ఉన్నాయి, వీటిలో జిలోకోపా sp., జిలోకోపా అమెథిస్టినా మరియు మెగాచెలిడ్ పొలంలో ఎక్కువ ప్రయోజనకరమైన పరాగ సంపర్కాలు. ప్రయోజనకరమైన కీటకాలు పంటలను సందర్శించడం వల్ల పంటల పరాగసంపర్కం మెరుగుపడింది.
సహజ నియంత్రణ ఏజెంట్లకు వయోజన దశలో తేనె అవసరం. తేనె వనరులు పెరిగేకొద్దీ, చెలోనస్ జాతి వంటి సహజ నియంత్రణ ఏజెంట్లు తెగులు నియంత్రణలో సహాయపడటానికి ఆకర్షితులవుతాయి. పురుగుమందుల వాడకం గణనీయంగా తగ్గుతుంది, తద్వారా సాగు ఖర్చులు కూడా తగ్గుతాయి. ఈ చొరవ మామిడి, జీడిపప్పు, మిరప, వంకాయ మరియు దోసకాయ వంటి పంటలలో మెరుగైన దిగుబడికి దారితీసింది, ఇది మెరుగైన పరాగసంపర్కం యొక్క స్పష్టమైన ప్రయోజనాలను తెలియజేస్తుంది. వారి ప్రమేయం వ్యవసాయ దిగుబడిని మెరుగుపరచడమే కాకుండా రైతులలో విజ్ఞానం పెంపొందాదానికి దోహద పడింది. అందువలన, యువత వ్యవసాయ పర్యావరణ పరిరక్షణకు భవిష్యత్తు సంరక్షకులుగా మారారు.
References:
- Buchmann, S. L. and Nabhan, G. P., The Forgotten Pollinators, 1996.
- Klein, A. M., Vaissière, B. E., Cane, J. H., Steffan-Dewenter, I., Cunningham, S. A., Kremen, C., & Tscharntke, T., Importance of pollinators in changing landscapes for world crops. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 2007.
- Hallmann CA, Sorg M, Jongejans E, Siepel H, Hofland N, Schwan H, et al. 2017. More than 75 percent decline over 27 years in total flying insect biomass in protected areas., PLoS ONE 12 (10): e0185809. https://doi.org/10.1371/ journal. pone.0185809 Editor: Eric Gord.
Vinod Borse
Senior Project Officer
BAIF Development Research Foundation
Maharashtra
E-mail: vinod.borse@baif.org.in
Source: LEISA India, English Edition, June 2024
