దేశంలోని వ్యవసాయాభివృద్ధిలో గ్రామీణ యువత ప్రాముఖ్యాన్ని గ్రహించి, భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధన మండలి (ICAR) గ్రామీణ యువత సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా వినియోగించుకోవడానికి మరియు వలసలను తిప్పికొట్టడానికి ARYA ప్రాజెక్ట్‌ను అమలు చేసింది.
ఒక దేశ జనాభాలో యువత అత్యంత కీలకమైన విభాగం. యువత తమ స్వాభావిక అధిక ఉత్సాహం, వినూత్న సామర్థ్యాలతో శ్రామిక శక్తిని బలోపేతం చేస్తారు. UNDESA (2011) ప్రకారం, ప్రపంచ జనాభా 2050 నాటికి 9 బిలియన్లకు చేరుకుంటుందని అంచనా వేయబడింది మరియు యువకుల సంఖ్య (15 నుండి 24 సంవత్సరాల వయస్సు గలవారు) 2050 నాటికి 1.3 బిలియన్లకు పెరుగుతుందని అంచనా వేయబడింది, ఇది అంచనా వేసిన ప్రపంచ జనాభాలో దాదాపు 14%. యువ వనరులతో భారతదేశం దీవించబడింది. అయితే, వారికి వ్యవసాయంపై ఆసక్తి తగ్గుతోంది.
మారుతున్న ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు అనుగుణంగా వ్యవసాయ సంస్కరణల్లో యువత పాల్గొనడం చాలా ముఖ్యం. దేశం యొక్క స్థిరమైన ఆహార భద్రత కోసం వ్యవసాయంలో అధిక వృద్ధి అవసరం మరియు ఆహార ధాన్యాల డిమాండ్ మరింత పెరుగుతుంది. ఈ వైవిధ్యమైన డిమాండ్‌లకు అనుగుణంగా వ్యవసాయాన్ని ఆధునీకరించడం మరియు వైవిధ్యపరచడం అవసరం. తగినంత అవకాశాలు లభిస్తే, యువతను భాగస్వామ్యం చేయడం ద్వారా దేశం ప్రస్తుత వ్యవసాయ స్థితిని పెంచవచ్చు. చాలా మంది యువ రైతులు రక్షిత వ్యవసాయం, ఖచ్చితత్వ వ్యవసాయం, సేంద్రీయ వ్యవసాయం, పూల పెంపకం, ఔషధ మరియు సుగంధ మొక్కల పెంపకం మొదలైన హైటెక్, అధిక-రిస్క్ మరియు అధిక రాబడి వ్యవసాయాలలో పాల్గొంటారు, వీటిపై వృద్ధాప్య రైతులు ఎక్కువగా ఆసక్తిచూపరు.
గ్రామీణ యువత నగరాలకు వలస వెళ్లడం దాదాపు 45% ఉంది, ఇది చాలా ఆందోళనకరమైన విషయం. యువత పట్టణ కేంద్రాలకు వెళ్లడానికి ప్రధాన కారణాలు: ప్రాథమిక సౌకర్యాల కొరత, నిరుద్యోగం మరియు వ్యవసాయం ప్రకృతి వైపరీత్యాలు (కరువు, తుఫానులు మొదలైనవి) వంటి అనేక కారణాల వల్ల బాధపడుతుండటంతో వ్యవసాయంపై ఆసక్తి లేకపోవడం, చిన్న కమతాలు(పెద్ద భూముల వాణిజ్య వ్యవసాయంతో పోటీ పడలేకపోవడం) మరియు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులకు తగిన మార్కెట్ ధర లభించకపోవడం. యువతకు ఉపాధి అవకాశాలు లేకపోవడం ప్రపంచ ఆర్థిక సంక్షోభాలలో ప్రధానమైనది. ఈ సంక్షోభం యొక్క తరంగ ప్రభావం ద్రవ్యోల్బణం, ఇది ఆహార ధరలు, వస్తువులు మరియు ఇంధనాల పెరుగుదలకు కారణమవుతుంది.
ARYA- యువతను వ్యవసాయానికి ఆకర్షించడం మరియు నిలబెట్టుకోవడం
దేశ వ్యవసాయ అభివృద్ధిలో గ్రామీణ యువత ప్రాముఖ్యతను గ్రహించి, 2015-16లో ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చర్ రీసెర్చ్ (ICAR) " యువతను వ్యవసాయంవైపు ఆకర్షించడం మరియు నిలుపుకోవడం" (ARYA) ప్రాజెక్టును అమలు చేసింది. వ్యవసాయంలో 35 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న గ్రామీణ యువత సామర్థ్యాన్ని పూర్తిగా ఉపయోగించుకోవడం మరియు పట్టణ ప్రాంతాల నుండి గ్రామీణ ప్రాంతాలకు వలసలను తిప్పికొట్టడం ప్రధాన లక్ష్యం. ఈ ప్రాజెక్ట్ సామాజిక చేరిక, లింగ సమానత్వం మరియు స్థిరమైన గ్రామీణాభివృద్ధి అనే సూత్రాలపై స్థాపించబడింది, ఇది క్రింది లక్ష్యాలను కలిగి ఉంది.
- ఎంపిక చేసిన జిల్లాల్లో స్థిరమైన ఆదాయం మరియు లాభదాయకమైన ఉపాధి కోసం గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని యువతను వివిధ వ్యవసాయం, అనుబంధ మరియు సేవా రంగ సంస్థలను చేపట్టేలా ఆకర్షించడం మరియు సాధికారత కల్పించడం.
- వ్యవసాయ యువత ప్రాసెసింగ్, విలువ జోడింపు మరియు మార్కెటింగ్ వంటి వనరులు మరియు మూలధన-ఇంటెన్సివ్ కార్యకలాపాలను చేపట్టడానికి నెట్‌వర్క్ సమూహాలను స్థాపించడానికి వీలు కల్పించడం.
- యువత స్థిరమైన అభివృద్ధి కోసం వివిధ పథకాలు/కార్యక్రమాల కింద లభించే అవకాశాల కలయిక కోసం వివిధ సంస్థలు మరియు వాటాదారులతో క్రియాత్మక సంబంధాన్ని ప్రదర్శించడం.
- నిర్దిష్ట వ్యవసాయ భాగస్వామ్య నమూనా స్వీకరణలో యువత సామర్థ్యాన్ని పెంచడం.
- ప్రాసెసింగ్, విలువ జోడింపు మరియు మార్కెటింగ్ వంటి వనరులు మరియు మూలధన-ఇంటెన్సివ్ కార్యకలాపాలను చేపట్టడానికి ఒక నెట్‌వర్క్ సమూహాన్ని ఏర్పాటు చేయడం.
ARYA ప్రాజెక్ట్ 25 రాష్ట్రాల్లో (ప్రతి రాష్ట్రం నుండి ఒక జిల్లా) KVKల ద్వారా అమలు చేయబడింది. ప్రస్తుతం, వాడుకలోఉన్న25 కేంద్రాలతో సహా 100 ARYA కేంద్రాలు అమలు చేయబడుతున్నాయి. KVKలు వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు మరియు ICAR సంస్థలను సాంకేతిక భాగస్వాములుగా కలిగి ఉన్నాయి.
గ్రామీణ వ్యవస్థాపకత రకాలు
పేదరికం, వలసలు, నిరుద్యోగం తగ్గించడానికి మరియు గ్రామీణ ప్రాంతాల అభివృద్ధికి గ్రామీణ వ్యవస్థాపకత ఒక పరిష్కార మార్గంగా పరిగణించబడుతుంది. ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతంలో ఏదైనా విజయవంతమైన వ్యవస్థాపక అభివృద్ధికి ఉత్తమ సంస్థను ఎంచుకోవడం ప్రధాన ఆధారం. ప్రధానంగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో విజయవంతమైన వ్యవస్థాపకతకు వనరులు, ముడిసరుకు, శ్రామిక శక్తి మరియు వ్యవసాయ శాస్త్ర స్థిరత్వం లభ్యత కీలక అంశం. ARYA ప్రాజెక్ట్ కింద, పైన పేర్కొన్న ప్రమాణాల ఆధారంగా, తేనెటీగల పెంపకం, పుట్టగొడుగుల పెంపకం, పంటకోత తర్వాత ప్రాసెసింగ్ మరియు విలువ జోడింపు, చేపల ఉత్పత్తి, విత్తనోత్పత్తి, వర్మీకంపోస్టింగ్, మేక మరియు పెరటి కోళ్ళ వంటి వివిధ కేంద్రాలలో వివిధ సంస్థలు ఎంపిక చేయబడతాయి.
వ్యవస్థాపకత అభివృద్ధి ప్రక్రియ
వివిధ కృషి విజ్ఞాన కేంద్రాలు (KVK) స్థానాల్లో, దశలవారీ ప్రక్రియను అనుసరించి విభిన్న శ్రేణి వ్యవస్థాపక శిక్షణా కార్యకలాపాలు చేపట్టబడ్డాయి.
బాక్స్ 1 కేసు 1: వర్మీకంపోస్ట్ ఉత్పత్తి వర్మీకంపోస్ట్ పోషకాలతో సమృద్ధిగా ఉండే, సహజ ఎరువులు మరియు నేలను శుభ్రపరిచే పదార్థం. వర్మీకంపోస్ట్ అనేది చాలా చక్కగా నిర్మాణాత్మకంగా, ఏకరీతిగా, స్థిరంగా మరియు సమీకరించబడిన తేమతో కూడిన సేంద్రియ పదార్థం, అద్భుతమైన సచ్ఛిద్రత, గాలి ప్రసరణ మరియు నీటిని నిలుపుకునే సామర్థ్యంతో ఉంటుంది. పొలంలోని సేంద్రియ వ్యర్థాలు, మురుగునీటి బురద, ఎరువు, వంటగది వ్యర్థాలు మొదలైన వాటి చికిత్స కోసం వర్మీకంపోస్టింగ్ ఇప్పటికే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉపయోగించబడుతోంది. వ్యవస్థాపకతను అభివృద్ధి చేయడానికి, మహారాష్ట్రలోని సోలాపూర్-I లోని KVK, వర్మి కంపోస్ట్ ఉత్పత్తిపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించి 25 మంది గ్రామీణ యువతకు శిక్షణ ఇచ్చింది. మొత్తం మీద, 2019-20 సంవత్సరంలో 21 మంది యువకులు తమ సంస్థలను స్థాపించారు. నలుగురు యువకులు సంవత్సరానికి 50 నుండి 80 టన్నుల సామర్థ్యం కలిగిన పెద్ద ఎత్తున ఉత్పత్తి యూనిట్లను స్థాపించారు. మిగిలిన యువకులు సంవత్సరానికి 4 నుండి 5 టన్నుల సామర్థ్యం కలిగిన చిన్న తరహా ఉత్పత్తి యూనిట్లను స్థాపించారు. పెద్ద ఎత్తున ఉత్పత్తి చేసే యూనిట్ల నుండి సంవత్సరానికి సగటున రూ. ఏటా 5.60 లక్షల ఉత్పత్తి జరిగింది. చిన్న తరహా ఉత్పత్తి యూనిట్ల నుండి రూ. 0.40 లక్షల విలువైన 5 టన్నుల వర్మీ కంపోస్ట్ ఉత్పత్తి చేయబడింది. ఈ విధంగా ఒక యువకుడు పెద్ద ఎత్తున వర్మీ కంపోస్ట్ యూనిట్ నుండి సంవత్సరానికి రూ. 5 నుండి 5.5 లక్షలు మరియు చిన్న తరహా యూనిట్ నుండి రూ. 0.40 లక్షలు సంపాదించాడు. అంతేకాకుండా వర్మీకంపోస్ట్ ఉత్పత్తి ద్వారా సంపాదించడంతోపాటు , ఇతర ఉత్పత్తుల అమ్మకం ద్వారా సంవత్సరానికి ముగ్గురు యువకులు రూ. 0.80 నుండి రూ. 1.20 లక్షలు వానపాములు మరియు వర్మీవాష్ వంటి ఇతర ఉత్పత్తుల నుండి కూడా సంపాదించారు. ఈ ఉత్పత్తులను షోలాపూర్ మరియు ఉస్మానాబాద్ జిల్లాలోని స్థానిక రైతులకు విక్రయిస్తున్నారు. ఎక్కువ మంది యువకులు తమ సొంత పొలాల్లో వర్మీకంపోస్ట్‌ను ఉపయోగిస్తున్నారు మరియు రసాయన ఎరువుల ఖర్చును ఆదా చేస్తూ ఉత్పత్తి నాణ్యతను మెరుగుపరుస్తున్నారు. కొంతమంది యువకులు సొంత ప్యాకేజింగ్ సౌకర్యాన్ని కూడా ప్రారంభించారు. సగటున సంవత్సరానికి 75 రోజులు/వ్యక్తి ఉపాధి కల్పనతో యూనిట్‌కు 39 మంది గ్రామీణ యువతకు ఉపాధి లభించింది. |
- మార్గదర్శకాల ప్రకారం, ప్రతి ARYA కేంద్రం అవసరాలు మరియు అందుబాటులో ఉన్న వనరుల ఆధారంగా 18-35 సంవత్సరాల వయస్సు గల 200 మంది యువతను ఎంపిక చేస్తుంది. లింగం భేదం మరియు సామాజిక-ఆర్థిక స్థితి ఆధారంగా బెంచ్ మార్క్ సర్వే ఆధారంగా గ్రామీణ యువతను గుర్తిస్తారు. సామర్ధ్యం గల గ్రామీణ యువత ఎంపిక ప్రక్రియలో మొత్తం మార్గదర్శకత్వం అందించడానికి జిల్లా స్థాయి కమిటీని ఏర్పాటు చేస్తారు.
- ప్రాంతం యొక్క SWOT విశ్లేషణ ఆధారంగా, తగిన సంస్థలు గుర్తించబడతాయి. గ్రామీణ యువతను పాల్గొనేలా చేయడానికి అనువైన సామర్ధ్యం గల సంస్థలు గుర్తించబడతాయి.
- గ్రామీణ యువతను ఎంపిక చేసిన తర్వాత, అవసరమైన సాంకేతిక మరియు వాణిజ్య నైపుణ్యాలపై దృష్టి సారించే KVKల ద్వారా అవసరమైన శిక్షణా కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడతాయి.
- నైపుణ్య శిక్షణ తర్వాత, KVKలు యువతకు సంస్థను స్థాపించడంలో మరియు వారి ప్రాంతంలోని మార్కెట్ సామర్థ్యం ఆధారంగా ఆర్థిక నమూనాను అభివృద్ధి చేయడంలో మద్దతు ఇస్తాయి.
- KVKలు, ICAR ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లు మరియు రాష్ట్ర వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాల ద్వారా సాంకేతిక బ్యాక్‌స్టాపింగ్ అలాగే ఫార్వర్డ్ మరియు బ్యాక్‌వర్డ్ అనుసంధానాలు సులభతరం చేయబడ్డాయి.
- ప్రాజెక్టు అమలులో ఉమ్మడి పర్యవేక్షణ, మూల్యాంకనం మరియు మధ్యంతర దిద్దుబాటు అనేవి అంతర్భాగం, వివిధ స్థాయిలలోని కమిటీల మద్దతుతో వివరణాత్మక మూల్యాంకన ప్రక్రియ ఉంటుంది.
- క్రమబద్ధమైన మూల్యాంకనం ఆధారంగా, సంస్థ అవసరమైన మార్పు చేర్పులతో స్థిరమైన మరియు లాభదాయకంగా మార్చబడుతుంది.
- గ్రామీణ యువత/వ్యవస్థాపకులు సంభందాలను ఏర్పరచుకోవడానికి మరియు విలువ ఆధారిత గొలుసు నిర్వహణతో సహా మూలధన ఇంటెన్సివ్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్‌ను కొనసాగించడానికి వీలు కల్పించడంపై దృష్టి కేంద్రీకరించబడింది.
- వ్యవసాయ వ్యాపారాలలో నష్టాలను ఎదుర్కోవడానికి మరియు నిర్వహించడానికి సమర్థ శిక్షకుల మార్గదర్శకత్వం ద్వారా వ్యవస్థాపక ప్రేరణ శిక్షణ నిర్వహించబడుతుంది.
పూణేలోని ICAR-ATARI ఆధ్వర్యంలో ZONE VIIIలో అమలు మరియు విజయాలు
జోన్ VIII పూణేలో దీనిని మొదట రెండు KVKలలో (మహారాష్ట్రలోని నాగ్‌పూర్-I మరియు గుజరాత్‌లోని రాజ్‌కోట్-I) అమలు చేశారు. ఈ జోన్‌లో 2015-16 నుండి 2018-19 వరకు 73 శిక్షణా కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడ్డాయి మరియు 1894 మంది గ్రామీణ యువతకు శిక్షణ ఇవ్వబడింది. 2019-20 లో మొత్తం 83 శిక్షణా కోర్సులు నిర్వహించబడ్డాయి మరియు 2526 మంది యువతకు ARYA-KVKలు శిక్షణ ఇచ్చాయి. మొత్తం 87 మంది యువత తమ వ్యవస్థాపక యూనిట్లను స్థాపించారు. 2019-20లో, మరో పది కేంద్రాలను గుర్తించి పనిచేయడం ప్రారంభించారు. (మహారాష్ట్రలో: నాసిక్-I, ఉస్మానాబాద్, పూణే-II, వాషిమ్ మరియు సోలాపూర్-I. గుజరాత్‌లో: భావ్‌నగర్, ఖేడా, నవ్‌సరి, ఆనంద్ మరియు అమ్రేలి). ప్రస్తుతం, 12 KVKలు ARYA ప్రాజెక్టును అమలు చేస్తున్నాయి.
ICAR-ATARI జోన్ 8 కింద, నర్సరీ నిర్వహణ, పండ్లు మరియు కూరగాయల ప్రాసెసింగ్, సేంద్రియ ఎరువుల ఉత్పత్తి, చిన్న తరహా పరిశ్రమలు, పాడి పరిశ్రమ, కోళ్ల పెంపకం, మేకల పెంపకం, చేపల పెంపకం వంటి 13 శక్తి వంతమైన సంస్థలు ఉన్నాయి. ఆసక్తిగల గ్రామీణ యువత గ్రామాల్లో క్రమం తప్పకుండా ఆదాయాన్ని సంపాదించే దిశగా తమ సూక్ష్మ సంస్థలను అభివృద్ధి చేయడానికి నమోదు చేసుకున్నారు. వ్యవసాయం మరియు అనుబంధ రంగ సంస్థలలో యువతను నిమగ్నం చేయడంలో KVKలు అద్భుతమైన ఉదాహరణలను అందించాయి.
పట్టిక 1: గుర్తించబడిన సంస్థలు మరియు అమలు చేసే KVKలు
సంస్థల పేరు | KVK అమలు చేసిన ప్రాంతాలు |
నర్సరీలో కూరగాయలు మరియు పండ్ల పెంపకం | వాషిమ్, పూణే-II, ఉస్మానాబాద్, నాగ్‌పూర్, భావ్‌నగర్, నవ్‌సారి |
పండ్లు మరియు కూరగాయల ప్రాసెసింగ్ | వాషిమ్, పూణే-II, ఉస్మానాబాద్, నాగ్‌పూర్, భావ్‌నగర్, ఖేడా, నవసారి |
సేంద్రియ ఎరువుల ఉత్పత్తి | షోలాపూర్-I, పూణే-II, ఉస్మానాబాద్, భావ్‌నగర్ |
మేకల పెంపకం | షోలాపూర్-I, పూణే-II, ఉస్మానాబాద్ |
గృహ స్థాయిలో పప్పుధాన్యాలు /తృణధాన్యాల ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ ఏర్పాటు | ఖేడా |
చేపల విత్తనాల పెంపకం | వాషిం, ఆనంద్ |
శనగ పంటలో విత్తనోత్పత్తి | షోలాపూర్-I |
ఇంటి వెనుక కోళ్ల పెంపకం | వాషిమ్ |
జొన్నలో విలువ జోడింపు | షోలాపూర్-I |
మినీ ఆయిల్ మిల్ యూనిట్ | రాజ్‌కోట్-I |
పాల-మావ తయారీ యూనిట్ | రాజ్‌కోట్-I |
సుగంధ ద్రవ్యాల ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ | రాజ్‌కోట్-I |
నామ్కీన్ (ఫర్సాన్) తయారీ యూనిట్ | రాజ్‌కోట్-I |
బాక్స్ 2 కేసు 2: పాల-మావా తయారీ సంస్థ గుజరాత్‌లోని రాజ్‌కోట్-1లోని KVK ద్వారా అమలు చేయబడిన ARYA ప్రాజెక్ట్ ద్వారా జస్దాన్ తాలూకా (రాజ్‌కోట్ జిల్లా)లోని అంబర్డి గ్రామంలోని 8 మంది గ్రామీణ యువకుల బృందాలు ప్రయోజనం పొందాయి. పాల ప్రాసెసింగ్, విలువ జోడింపు మరియు మార్కెటింగ్ కోసం అభివృద్ధి చెందిన సంస్థలకు సాంకేతిక శిక్షణా కార్యక్రమాలు మరియు అవగాహన సందర్శనలు నిర్వహించబడ్డాయి. పాల-మావా తయారీ యూనిట్‌ను అధిక నాణ్యత గల పాల-మావా మరియు పెండా (స్వీట్) వంటి పాల ఆధారిత తినదగిన ఉత్పత్తులను ఉత్పత్తి చేయడానికి స్థాపించారు. పశుపోషణతో వ్యవసాయం నుండి ఎక్కువ ఆదాయాన్ని సంపాదించడం దీని లక్ష్యం. రూ. 63,000 ఖరీదు చేసే పాల-మావా తయారీ యంత్ర యూనిట్‌ను శిక్షణ పొందిన 8 మంది గ్రామీణ యువకులకు అందించారు. 2017 సంవత్సరంలో అంబార్డి గ్రామంలో పాల-మావా తయారీ యంత్రాన్ని స్థాపించారు. సగటున, ప్రతి నెలా 1800 లీటర్ల పాలు ప్రాసెస్ చేయబడుతున్నాయి. నెలకు సుమారు 360 కిలోల పాల-మావా ఉత్పత్తి అవుతుంది, దాని నుండి 110 కిలోల పాల-మావాను పెండా (స్వీట్) తయారు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు మరియు మిగిలిన 250 కిలోల పాల-మావాను వినియోగదారులకు నేరుగా విక్రయిస్తారు. ఈ సంస్థ పాలు-మావా & పెండా (స్వీట్) అమ్మడం ద్వారా నెలకు రూ. 40,500/- నికర లాభాన్ని ఆర్జించింది. ఈ సంస్థ ఏడాది పొడవునా నడుస్తుంది మరియు 5 మంది యువతకు సంవత్సరంలో 300 రోజుల ఉపాధి లభించింది. బృందంలోని ప్రతి సభ్యుడి ఆదాయం సంవత్సరానికి రూ. 50,625 వరకు పెరిగింది. బృందంలోని సభ్యులు 'పెండా' (స్వీట్) ను "ARYA" బ్రాండ్ పేరుతో సమీప గ్రామాలు మరియు జస్దాన్ నగరంలో విక్రయిస్తారు. అలాగే, 'పెండా' (స్వీట్) ప్రసాదంగా సమీప గ్రామంలోని "ఘేలా సోమనాథ్" ఆలయంలో అమ్ముతారు. దాదాపు 92 మంది రైతులు/యువకులు ఎంటర్‌ప్రైజ్ యూనిట్‌ను సందర్శించారు మరియు ఇది మరో రెండు గ్రామాలకు వ్యాపించింది. |
పదకొండు మంది యువకులు జొన్నలో విలువ జోడింపు మరియు ప్రాసెసింగ్‌ను చేపట్టారు. వారి విలువ జోడించిన ఉత్పత్తులు స్థానిక మరియు మెట్రోపాలిటన్ మార్కెట్‌లలో ఉమెద్, కంచన్ ఫుడ్స్, సంతోషిమాత, జిజౌ ఫుడ్ అభివృద్ధి చేసిన న్యూట్రి బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించబడుతున్నాయి.(KVK షోలాపూర్ I). కూరగాయలు మరియు పండ్ల నర్సరీ పెంపకం వంటి విభిన్న సంస్థలు; పండ్లు మరియు కూరగాయల ప్రాసెసింగ్; సేంద్రియ ఎరువు ఉత్పత్తి; మేకల పెంపకం మరియు పెరటి కోళ్ల పెంపకం వంటి వివిధ సంస్థలను గ్రామీణ యువత చేపట్టారు. ఈ సంస్థలు తమ వాణిజ్య సంస్థలను ప్రారంభించడానికి గ్రామీణ యువత మరియు గ్రామీణులలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. (KVK పూణే-II మరియు KVK వాషిమ్). మినీ ఆయిల్ మిల్ యూనిట్ ఎంటర్‌ప్రైజ్ మోడల్‌తో విలువ జోడింపు మరియు ప్రాసెసింగ్ ఒక మంచి ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చు, అయితే పాలు-మావా తయారీ యూనిట్, సుగంధ ద్రవ్యాల ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ మరియు నామ్కీన్ (ఫర్సాన్) తయారీ యూనిట్ వంటి ఇతర సంస్థలు స్థిరమైన ప్రాతిపదికన ఆదాయ ఉత్పత్తి కోసం మరిన్ని వ్యవస్థాపక ఎంపికలను ఉత్పత్తి చేశాయి. (KVK రాజ్‌కోట్ I). పండ్లు మరియు కూరగాయలు గ్రామీణ వ్యవస్థాపకుల ఊహను ఆకర్షించాయి, ఇందులో వ్యాధి రహిత సిట్రస్ మొలకల నర్సరీలను పెంచడం మరియు అనేక KVKల మార్గదర్శకత్వంలో మామిడి పండ్లలో విలువ జోడింపు ఉన్నాయి. చేపల విత్తనాల పెంపకం KVK ఆనంద్ మద్దతు ఇచ్చే మరొక సంస్థ.
విభిన్న సంస్థలకు మద్దతు ఇవ్వడంతో పాటు, KVK ల వార్షిక కార్యాచరణ ప్రణాళికలను విమర్శనాత్మకంగా ప్రదర్శించారు మరియు సమీక్షించారు. కార్యాచరణ ప్రణాళిక మరియు సమీక్ష కోసం జోనల్ మరియు జాతీయ స్థాయిలో వేర్వేరు వర్కుషాప్‌లు నిర్వహించబడ్డాయి. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, గ్రామీణ యువతతో కూడిన సూక్ష్మ వ్యాపారాలను ప్రారంభించేందుకు ఒక ఊపును సృష్టించే ప్రయత్నం చాలా విజయవంతమైందని మరియు స్ఫూర్తిదాయకంగా ఉందని గ్రహించవచ్చు.
ఈ వ్యాసం అసలు ప్రచురణ నుండి తీసుకోబడింది:
ATARI-పుణే (2020) ARYA: గ్రామీణ ప్రాంతాలలో స్థిరమైన ఆదాయం కోసం మైక్రో ఎంటర్‌ప్రైజెస్.
ICAR-ATARI, పూణే, పేజీలు 1-35 మరియు వారి వెబ్‌సైట్ నుండి E-ప్రచురణ.
Source: LEISA India, English Edition, June 2024
