భారతదేశంలోని ఆంధ్రప్రదేశ్లోని వీరభద్రపురం గ్రామానికి చెందిన జానకి బొబ్బిలి. రైతుల ఆదాయాన్ని పెంచడం, అన్ని సీజన్లలో వైవిధ్యభరితమైన, పోషక ఆహారాన్ని బాగా పొందడం ద్వారా గ్రామీణ కుటుంబాల ఆరోగ్యం మరియు శ్రేయస్సును పెంపొందించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న న్యూట్రి-గార్డెన్ చొరవ యొక్క విజేతలలో ఒకరు. ఈ చొరవ యొక్క మార్పు గ్రామీణ భారతదేశం అంతటా శక్తివంతమైన మార్పును తీసుకువస్తుంది మరియు గ్రామీణ మహిళలను శక్తివంతం చేయడానికి సమర్థవంతమైన సాధనంగా ఉద్భవించింది.
గ్రామీణ భారతదేశంలో ఆహార భద్రత మెరుగుపడినప్పటికీ, పోషకాహార లోపం, ముఖ్యంగా సూక్ష్మ పోషకాల లోపం పెద్ద ఆందోళనకరంగానే ఉంది. అందుకే 2021లో మహిళా మరియు శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ న్యూట్రిగార్డెన్ చొరవను ప్రారంభించింది. ఇది ‘మీరు తినేదాన్ని పెంచుకోండి మరియు మీరు పండించేదాన్ని తినండి’ అనే నినాదంతో బాగా ప్రణాళికాబద్ధమైన కిచెన్ గార్డెన్లను ప్రోత్సహిస్తుంది. ఈ చొరవ రసాయన ఎరువులు మరియు పురుగుమందులను ఉపయోగించకుండా దేశీయ రకాల కూరగాయలు, పండ్లు, మూలికలు మరియు సుగంధ ద్రవ్యాల సాగును ప్రోత్సహిస్తుంది. ఇది వంటగది వ్యర్థాలను సేంద్రియ ఎరువుగా పునర్వినియోగించడాన్ని కూడా ప్రోత్సహిస్తుంది. అందువల్ల ఈ చొరవ విలువైన వ్యవసాయ జీవవైవిధ్యం మరియు నీటిని సంరక్షించడానికి సహాయపడుతుంది.
అయితే పర్యావరణం మరియు వ్యవసాయ సంప్రదాయాలను బట్టి దేశవ్యాప్తంగా న్యూట్రి-గార్డెన్ చొరవ అమలు చేసే విధానంలో చాలా తేడాలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు ప్రకృతితో సామరస్యంగా వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించే APCNF (ఆంధ్రప్రదేశ్ కమ్యూనిటీ మేనేజ్డ్ నేచురల్ ఫార్మింగ్) కార్యక్రమం, దాని ATM (ఎనీ టైమ్ మనీ) మోడల్ కింద న్యూట్రి-గార్డెన్లను ప్రవేశపెట్టింది.
ప్రకృతి వ్యవసాయ పద్ధతులను ఉపయోగించి ఒకే స్థలంలో వివిధ రకాల పంటల రిలే పంటను ప్రోత్సహించడం ద్వారా గ్రామీణ యువతను వ్యవసాయం వైపు ఆకర్షించడమే ATM మోడల్ లక్ష్యం. ఇది వివిధ సమయాల్లో పంటలను మరియు విత్తిన రెండు వారాలలోపు స్థిరమైన ఆదాయ ప్రవాహాన్ని నిర్ధారిస్తుంది. “యువతులు తమ పోషక తోటలను స్థాపించే ముందు, మేము వారికి ప్రతి అడుగులో శిక్షణ ఇస్తాము” అని ATM మోడల్కు సంబంధించిన అవగాహన ప్రచారాలు మరియు శిక్షణా కార్యక్రమాలలో చురుకుగా పాల్గొన్న జానకి చెప్పారు.
జానకి వ్యవసాయ కుటుంబం నుండి వచ్చినందున మహిళా రైతులు ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్ళు ఆమెకు బాగా తెలుసు. కెమిస్ట్రీలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీ పొందిన తర్వాత, వ్యవసాయ పద్ధతులపై తన జ్ఞానాన్ని పెంచుకోవాలనే ఆసక్తితో, స్థానిక స్వచ్ఛంద సంస్థ సబల నిర్వహించిన జీవనోపాధి సంస్థ అభివృద్ధి కార్యక్రమంలో ఆమె పాల్గొంది. ఆ తర్వాత 2016లో జానకి రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలను ఏర్పాటు చేయడానికి మరియు శిక్షణ ఇవ్వడానికి సబలలో చేరారు. APCNF కార్యక్రమానికి వనరుల సంస్థలలో ఒకటిగా, సబల సహజ వ్యవసాయం, సేంద్రీయ ఉత్పత్తి మరియు బలహీన మహిళల సాధికారతపై దృష్టి పెడుతుంది.
జీవవైవిధ్యపరమైన పనులుతో సహా బహుళ కార్యకలాపాల ద్వారా, సబల స్థానిక ఉత్పత్తి, వినియోగం మరియు భారతదేశ సాంప్రదాయ ఆహార సంస్కృతిలో భాగమైన కరువు నిరోధక, పోషకాలు అధికంగా ఉండే ధాన్యాల కుటుంబం అయిన చిరు ధాన్యాల సేకరణను కూడా ప్రోత్సహిస్తుంది. చాలా కాలంగా నిర్లక్ష్యం చేయబడిన చిరు ధాన్యాలు క్రమంగా ఊపందుకున్నాయి . 2022లో జానకి ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు తెలంగాణ కోసం యాక్సెస్ అగ్రికల్చర్ యంగ్ ఎంటర్ప్రెన్యూర్ ఛాలెంజ్ ఫండ్ చొరవ గురించి విన్నప్పుడు, ఆమె తన సహచరులు శ్యామల బొబ్బిలి మరియు కొమ్ము ఈశ్వర రావుతో కలిసి దరఖాస్తు చేసుకోవాలని నిర్ణయించుకుంది. “సబల గ్రామీణ మహిళలు మరియు స్థానిక గిరిజన యువతలో సహజ వ్యవసాయం మరియు వ్యవసాయ జీవవైవిధ్యంపై అవగాహన కల్పిస్తుంది, కాబట్టి ఇది మమ్మల్ని దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి ప్రేరేపించింది” అని జానకి గుర్తుచేసుకున్నారు.
ఆంధ్రప్రదేశ్లోని యువ పారిశ్రామికవేత్తలు (ERAs)లో తన బృందం ఒకటిగా ఎంపికైనప్పుడు ఆమె చాలా సంతోషించింది. మూడు రోజుల శిక్షణా కార్యక్రమంలో, ఆమె బృందం యాక్సెస్ అగ్రికల్చర్ శిక్షణ వీడియోల పూర్తి లైబ్రరీని కలిగి ఉన్న స్మార్ట్ ప్రొజెక్టర్ను అందుకుంది. నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ ఎక్సుటెన్షన్ మేనేజ్మెంట్ (MANAGE) డైరెక్టర్ జనరల్ డాక్టర్ పి. చంద్ర శేఖర ఎంపిక చేసిన అన్ని ERA బృందాలకు ఇలా చెప్పినప్పుడు “మీ చేతుల్లో ఈ మ్యాజిక్ బాక్సుతో, మీరు ఇప్పుడు సూపర్ హీరోలు, మీరు వ్యవసాయ పర్యావరణ శాస్త్రం మరియు సహజ వ్యవసాయం యొక్క ప్రయోజనాలను రైతులకు నమ్మకంగా చూపించగలరు.” ఆమె ప్రత్యేకంగా గౌరవంగా భావించింది.
మహిళా రైతులు మరియు గిరిజన యువకులు తెలుగు భాషలో నాణ్యమైన రైతు నుండి రైతు నేర్చుకునే వీడియోలను చూపించిన తర్వాత వారి ఉత్సాహాన్ని చూసినప్పుడు జానకి మరియు ఆమె బృంద సభ్యులు ఈ ప్రకటనలోని సత్యాన్ని గ్రహించారు. మహిళలను శక్తివంతం చేయడానికి, సబల 40 గ్రామాల నుండి సుమారు 1,200 మంది మహిళా రైతులతో మిల్లెట్ సిస్టర్స్ నెట్వర్క్ ను మరియు ‘ఆరోగ్య మిల్లెట్స్’ పేరుతో ఒక మిల్లెట్ ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ను స్థాపించింది, ఇది దాని సభ్యులకు విలువ ఆధారిత మిల్లెట్ ఉత్పత్తులను తయారు చేయడానికి శిక్షణ ఇస్తుంది. “ఈ సభ్యులందరి సామర్థ్యాన్ని పెంపొందించడానికి స్మార్ట్ ప్రొజెక్టర్ ఒక ఆయుధం లాంటిది” అని జానకి చెప్పారు.
సబల ERA బృందం అనేక గ్రామాల్లో నేల సారం , నీటి సంరక్షణ, మొక్కల ఆరోగ్యం మరియు సేంద్రీయ కంపోస్టులపై మెరుగైన పద్ధతులను ప్రోత్సహించడానికి సంబంధిత వీడియోలను ప్రదర్శిస్తోంది. వీటిలో వరి గడ్డి నుండి కంపోస్ట్, కొబ్బరి పీచు, కూరగాయలలో పిండి పురుగులను నివారించడం, వరి ఆకు ముడత పురుగులను నివారించడం మరియు పడిపోయిన కత్తెరపురుగులను సహజంగా చంపడం ఉన్నాయి. సమీకృత వ్యవసాయం మరియు పోషక తోటలు సబల యొక్క ప్రధాన లక్ష్యాలుగా ఉన్నందున, బృందం చూపించిన ఇతర ప్రసిద్ధ వీడియోలలో కందిచేనులో మొక్కజొన్నను అంతర పంటగా వేయడం, సాల్లలో వరుసలుగా పెంచడం, మంచి బెండ విత్తనాలను తయారు చేయడం, ఓక్రా సంరక్షణ, టమోటా మొక్కలను నాటడం, టమోటాలను సమర్ధవంతముగా పండించడం, తాజా మరియు ఎండిన టమోటాలను నిల్వ చేయడం మరియు మిరపకాయలను ఎండబెట్టడం మరియు నిల్వ చేయడం వంటివి ఉన్నాయి.
వీడియో షోల తర్వాత ఎల్లప్పుడూ బృందాల మద్య చర్చలు జరుగుతాయి. అభ్యాసాలను వాటి సందర్భానికి అనుగుణంగా ఎలా మార్చుకోవాలో ఇక్కడ చర్చించబడుతుంది. కూరగాయలు, పువ్వులు, చిరుధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాలు మరియు నూనె గింజలు వంటి ATM మోడల్ గురించి అవగాహన పెంచడానికి సబల ERA బృందం స్మార్ట్ ప్రొజెక్టర్ను ఉపయోగిస్తుంది. రైతులు తమ పొలంలో ఏమి పండించాలనుకుంటున్నారో ఎంచుకోవచ్చు, కానీ వారు ATM మోడల్ సిఫార్సు చేసిన ప్రతి వర్గం నుండి కనీసం ఒక రకాన్ని ఎంచుకోవాలి. వంకాయ , బెండకాయ, టమోటా, మిరపకాయ, ఉల్లిపాయ, ముల్లంగి, క్యారెట్, చిలగడదుంప, వివిధ రకాల పొట్లకాయలు, కరివేపాకు, కొత్తిమీర, పాలకూర మరియు మెంతి కూర వంటి ఆకు కూరలు గల విస్తృత శ్రేణి స్థానిక కూరగాయలను చేర్చమని రైతులను ప్రోత్సహిస్తున్నారు. మండు వేసవిలో కూడా ATM మోడల్ కింద పంటలు మనుగడ సాగిస్తాయి. ఆహార భద్రతను ఇస్తాయి.
“రైతులు సాధారణంగా ఈ పంటలను దాదాపు 400 చదరపు మీటర్ల చిన్న ప్లాట్లలో పండిస్తారు మరియు వారు ఏడాది పొడవునా పంట కోయగలరు కాబట్టి, వారు వారానికోసారి డబ్బు సంపాదిస్తారు. రైతులు ఎక్కువగా తమ మొత్తం ఉత్పత్తులను వారి స్వంత గ్రామాలలో అమ్ముతారు మరియు ఏదైనా అదనపు ఉత్పత్తి ఉంటే, మేము వారిని ఇతర జిల్లాల నుండి సంభావ్య కొనుగోలుదారులతో అనుసంధానిస్తాము, ”అని సబల బృందం వివరి౦చింది.
కోటనువారిపాలెం గ్రామానికి చెందిన సప్పల ప్రమీల అనే మహిళా రైతు 9,600 భారతీయ రూపాయలు (106 యూరోలు) పెట్టుబడితో 4,000 చదరపు మీటర్ల స్థలంలో వారి సహాయంతో ATM మోడల్ ఫామ్ను ఏర్పాటు చేశారు. ఆమె 13 రకాల కూరగాయలు, 3 రకాల చిక్కుళ్ళు మరియు బంతి పువ్వులను పండించాలని ఎంచుకుంది. ఆమె వారానికి 3,500 భారతీయ రూపాయలు (38 యూరోలు) ఆదాయం సంపాదించింది. కేవలం నాలుగు నెలల్లో ఆమె 45,000 భారతీయ రూపాయలు (500 యూరోలు) సంపాదించింది. అదనంగా, ఆమె కూరగాయలు కొనాల్సిన అవసరం లేకుండా డబ్బు ఆదా చేసింది మరియు ఆమె కుటుంబం రసాయనాలు లేని, ఇంట్లో పండించిన కూరగాయలను తినగలిగింది. ఆమె కృషికి ధన్యవాదాలు.
ERA బృందం ఆహార ఉత్పత్తి మరియు జీవవైవిధ్యం గురించి అవగాహన పెంచడానికి పాఠశాల పిల్లల సందర్శనల సమయంలో స్మార్ట్ ప్రొజెక్టర్ను కూడా ఉపయోగిస్తుంది. స్మార్ట్ ప్రొజెక్టర్ను అందుకున్న ఒక సంవత్సరం లోపు, జానకి మరియు ఆమె సహచరులు సుమారు 1,000 మందికి వీడియోలను ప్రదర్శించారు, వారిలో 68% మంది మహిళలు మరియు 78% మంది యువత. రైతు సంస్థల సభ్యులను న్యూట్రి-తోటలను ఏర్పాటు చేయమని ప్రోత్సహించడానికి, వారు తమ సొంత వీడియోలను మరియు సహజ వ్యవసాయంపై APCNF నుండి విజయవంతమైన కేస్ స్టడీలను కూడా చూపిస్తారు. తదుపరి గ్రూప్ చర్చల సమయంలో, జానకి – స్వయంగా ప్రాక్టీస్ చేసే రైతు – కొత్త నమూనాను స్వీకరించడానికి ఇతర రైతులను ఒప్పించేలా ప్రేరేపిస్తుంది. ఆగస్టు 2023లో, ఆమె నిబద్ధత మరియు అనుభవాన్ని చూసి, జానకిని క్లస్టర్ యాక్టివిస్ట్ గా APCNFలో చేరమని ఆహ్వానించారు, అక్కడ ఆమె సహజ వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహిస్తూనే ఉంది.
వాతావరణ మార్పులకు ఆహార వ్యవస్థలను మరింత తట్టుకునేలా చేయడానికి సమగ్ర విధానం అవసరం. సహజ వ్యవసాయం మరియు పోషక తోటలను ప్రోత్సహించడంతో పాటు, సబల స్మార్ట్ ప్రొజెక్టర్ను ఉపయోగించి మిల్లెట్ ఆధారిత ఆహారం విలువ గురించి అవగాహన పెంచాలని మరియు మిల్లెట్, పనస, వేరుశనగ మరియు పసుపు కోసం దాని స్వంత బయో-రిసోర్స్ కేంద్రాలు మరియు ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లను పెంచడానికి కూడా దీనిని ఉపయోగించాలని యోచిస్తోంది.
Ms. Janaki Bobbili can be contacted at +91 934 739 9363 or bobbilijanaki02@gmail.com;
Note: This case is originally published in Van Mele, P., Mohapatra, S., Tabet, L. and Flao, B. 2024. Young changemakers: Scaling agroecology using video in Africa and India., Access Agriculture, Brussels, 175 pp.
Source: LEISA INDIA, English Edition, June 2024
