తేనెటీగల పెంపకంతో వ్యవసాయ-పర్యావరణ పద్ధతులను ఏకీకృతం చేయడం వల్ల జీవవైవిధ్యాన్ని పెంపొందించే మరియు వారి ఆదాయాన్ని పెంచే నిలకడగల వ్యవసాయ పద్ధతులను ప్రోత్సహించడానికి మహిళలకు ఒక ప్రత్యేక అవకాశం లభిస్తుంది. గుజరాత్, మధ్యప్రదేశ్ మరియు మహారాష్ట్రలలో మహిళా తేనెటీగల పెంపకందారులు ఆర్థికంగా ప్రయోజనం పొందారు మరియు తేనెటీగల సంఖ్య వ్యవసాయ దిగుబడులు పెరగడానికి దోహదపడుతుందని నిర్ధారించారు.
తేనెటీగల పెంపకం వ్యవసాయ పర్యావరణ శాస్త్రంలో అంతర్భాగంగా పరిగణించబడుతుంది ఎందుకంటే ఇది పరాగసంపర్కానికి మద్దతు ఇస్తుంది మరియు పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడుతూ పంట దిగుబడిని పెంచుతుంది. 2030 నాటికి సాధించాల్సిన ఐక్యరాజ్యసమితి యొక్క 17 స్థిరమైన అభివృద్ధి లక్ష్యాలలో (SDGలు) 15 లక్ష్యాలను సాధించడంలో నిలకడగల తేనెటీగల పెంపకం దోహదపడుతుందని కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవడం చాలా ముఖ్యం. ఇది ఆహార భద్రత (SDG 2) మరియు జీవవైవిధ్యం (SDG 15) లక్ష్యాలపై ప్రత్యేకంగా ప్రభావం చూపుతుంది. ఇది విజయవంతమైన వ్యవసాయానికి పరిష్కారమార్గంగా ప్రశంసించబడింది మరియు స్థిరమైన ఆహార ఉత్పత్తులను ప్రోత్సహిస్తుంది, ముఖ్యంగా సన్నకారు రైతులకు లాభసాటిగాను మరియు వాతావరణ స్థితిస్థాపకతను కూడా మెరుగుపరుస్తుంది. స్థిరమైన వ్యవసాయాన్ని సాధించడానికి ఈ విధానం ప్రముఖ వ్యూహాలలో ఒకటిగా పేర్కొనబడినది , దీని ద్వారా రైతులకు వ్యవసాయ పద్దతులను తిరిగి దిశానిర్దేశం చేయడానికి వైవిధ్యభరితమైన వ్యవసాయం వంటి సమగ్ర విధానాలను అవలంబించడానికి వీలు కలుగుతుంది. అయితే, గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా, భూ వినియోగ మార్పులు, ఇంటెన్సివ్ వ్యవసాయం మరియు పురుగుమందుల వాడకం, కాలుష్యం, కొత్తరకం కీటకాలు , తెగుళ్లు, వాతావరణంలో మార్పు మరియు మానవ కార్యకలాపాలు వంటివి అన్నీ దేశీయ తేనెటీగలు మరియు పరాగ సంపర్కం జరిపే కీటకాల సంఖ్యపై ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపిస్తున్నాయి. ఇది మన జీవవైవిధ్యం మరియు మన ఆహార భద్రతపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపింది.
తేనెటీగల పెంపకంతో వ్యవసాయ పర్యావరణ పద్ధతుల ఏకీకరణ, జీవవైవిధ్యాన్ని పెంపొందించే మరియు ఆదాయాన్ని సృష్టించే నిలకడకలిగిన వ్యవసాయ పద్ధతులను ప్రోత్సహించడానికి మహిళలకు ఒక ప్రత్యేక అవకాశాన్ని అందిస్తుంది. తేనెటీగలు మరియు పరాగ సంపర్కాలను (సాధారణంగా బీ ఫ్లోరా అని పిలుస్తారు) లేదా ముఖ్యంగా రాక్‌బీస్ లేదా అపిస్ డోర్సాటా నుండి తేనె వెలికితీతకు మద్దతు ఇచ్చే విత్తనాలు మరియు మొక్కలను నాటడం వంటి వ్యవసాయ పర్యావరణ పద్ధతులన్నీ స్థిరమైన జీవనోపాధికి తోడ్పడతాయి. తేనెటీగల పెంపకం/ఇతర పరాగ సంపర్కాలకు తేనెటీగల వృక్షజాలం చాలా అవసరం ఎందుకంటే ఇది తేనెటీగలు మరియు ఇతర పరాగ సంపర్కాలకు వైవిధ్యమైన మరియు తగినంత ఆహార సరఫరాను అందిస్తుంది. తేనెటీగ-స్నేహపూర్వక మొక్కలను పెంచడం ద్వారా ఆరోగ్యమైన తేనెటీగలు మరియు తేనె ఉత్పాదకతకు మద్దతునిస్తుంది, దీని ఫలితంగా పరాగసంపర్క సేవలు విజయవంతమవుతాయి. తేనెటీగల కాలనీలను రక్షించడానికి మరియు స్థిరమైన తేనెటీగల పెంపకం పద్ధతులను ప్రోత్సహించడానికి ఇది అవసరం.
తేనెటీగల పెంపకం కార్యక్రమం: మామిడి చెట్టు నీడలో 2009 సంవత్సరం నుండి మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్ మరియు గుజరాత్ రాష్ట్రాలలోని గిరిజన తెగలలోని స్థానిక తేనెటీగలపై దృష్టి సారించే ఒక వినూత్న తేనెటీగల పెంపకం కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తోంది. ప్రారంభంలో, ఈ ప్రాంతాలలో, నైపుణ్యం కలిగిన సిబ్బంది మరియు శిక్షణా సంస్థల కొరత, శాస్త్రీయ తేనెటీగల పెంపకం పద్ధతులపై జ్ఞానం లేకపోవడం, తేనెను తీయడానికి స్థిరమైన మార్గాలు లేకపోవడం, తేనెటీగల వృక్షజాలం లేకపోవడం, తేనెటీగల కాలనీల కొరత మరియు మార్కెటింగ్ సమస్యల కారణంగా, తేనెటీగల పెంపకం పురుషులకు మాత్రమే పరిమితం మరియు కష్టమైన పనిగా పరిగణించబడింది.
ఈ కార్యక్రమం దేశీయ మరియు స్థానిక తేనెటీగలు, వాటి ఆరోగ్యం మరియు సంరక్షణపై దృష్టి పెడుతుంది. తేనెటీగల గురించి జ్ఞానాన్ని అందించడం ద్వారా సంఘాలను బలోపేతం చేస్తూనే, జ్ఞాన ఆధారిత, దీర్ఘకాలిక వృత్తిపరమైన శిక్షణ ద్వారా మహిళలను శక్తివంతం చేయడానికి ఇది ప్రయత్నిస్తుంది. ఇది పరాగ సంపర్కాలుగా అన్ని తేనెటీగల జాతుల విలువ గురించి అవగాహనను కూడా వ్యాప్తి చేస్తుంది. తేనెటీగల మహిళా పెంపకందారులు మరియు వారి సంఘాలకు దీర్ఘకాలిక ఆదాయాన్ని సంపాదించడం మరియు ఇతర మహిళలకు తేనెటీగల పెంపకందారులుగా శిక్షణ ఇచ్చే సామర్థ్యం దీని లక్ష్యం. ఈ జ్ఞానం మరియు నైపుణ్యాన్ని కొనసాగించడానికి వారి ప్రసార నైపుణ్యాలు కార్యక్రమంలో ముఖ్యమైన భాగం.
తేనెటీగల పెంపకంలో లింగ సమీకృతపద్దతి:
సాంప్రదాయకంగా, మహిళలు పంటల సాగు, పశువుల పెంపకం మరియు అగ్రోఫారెస్ట్రీతో సహా వివిధ వ్యవసాయ కార్యకలాపాలలో చురుకుగా పాల్గొంటున్నారు. అనేక ప్రాంతాలలో, మహిళలు ప్రాథమిక ఆహార ఉత్పత్తిదారులు, ప్రత్యేకించి చిన్న కమతాలు మరియు జీవనాధార వ్యవసాయ వ్యవస్థలలో ఉన్నారు. యుగాల నుండి, తేనెటీగల పెంపకం భారతదేశంలో సాంస్కృతిక వారసత్వంలో అంతర్భాగమై ఉంది. సాంప్రదాయకంగా, తేనెను వైద్యపరమైన రుగ్మతలు, వివిధ వంటకాలలో మరియు ఆధ్యాత్మిక ఆచారాలకు ఉపయోగిస్తారు. మహిళలు, ముఖ్యంగా, తేనెను పండించడంలో మరియు తేనెటీగల పెంపకం పద్ధతులకు సంబంధించిన దేశీయ జ్ఞానాన్ని ఒక తరం నుండి మరొక తరానికి అందించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఈ కార్యక్రమంతో, అధిక సంఖ్యలో మహిళా జనాభా తమ జీవనోపాధి స్థితిని మెరుగుపరిచేందుకు తేనెటీగల పెంపకందారులుగా శిక్షణ పొందేందుకు ముందుకు వచ్చారు. ఈ గ్రామీణ మహిళా సంఘాలు లింగ మూస పద్ధతులను విచ్ఛిన్నం చేశాయి, లింగ సమానత్వాన్ని పెంపొందించాయి మరియు కుటుంబ మరియు సమాజ శ్రేయస్సును సులభతరం చేసే వనరులను అందించాయి. కార్యక్రమంలో, అన్ని ప్రాజెక్ట్ తేనెటీగల పెంపకందారులలో మహిళా ప్రాతినిధ్యం అన్ని అంచనాలను అధిగమిస్తోంది. “వ్యవసాయ ఇన్‌పుట్‌లలో పెట్టుబడి పెట్టడం అనేది ఏ రైతు కుటుంబానికైనా చాలా ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే ఇది వారి ప్రధాన ఆదాయ వనరుగా పనిచేస్తుంది. నేను పెట్టిన అన్ని పెట్టుబడులలో, తేనెటీగల పెంపకం అత్యంత ప్రయోజనకరంగా ఉందని నేను నమ్ముతున్నాను. "ఇది సులభంగా అందుబాటులో ఉంటుంది, సరసమైనది మరియు కొన్ని ప్రారంభ ఇబ్బందులు తప్ప గణనీయమైన లోపాలు లేవు" అని పాల్ఘర్ జిల్లా బరత్‌పాడా గ్రామానికి చెందిన 42 ఏళ్ల మాస్టర్ ట్రైనర్ (MT) జస్వంతి ఘరత్ వివరించారు. జస్వంతి వలె, అనేక మంది మహిళా తేనెటీగల పెంపకందారులు , తేనెటీగల పెంపకం, తేనె ప్రాసెసింగ్, తేనెటీగల పెంపకం కోసం తేనెటీగలు మరియు విలువ-ఆధారిత ఉత్పత్తుల వంటి ఇన్‌పుట్‌లను తయారు చేయడం మరియు సేంద్రీయ ఉత్పత్తులను విక్రయించడం వంటి స్థిరమైన వ్యవసాయానికి సంబంధించిన వివిధ ఆదాయ-ఉత్పత్తి కార్యకలాపాలను స్వీకరించారు.
వ్యవసాయ ఉత్పాదకతపై తేనెటీగల పెంపకం కార్యక్రమం ప్రభావం:
ప్రస్తుతం, వాతావరణ మార్పులు (వర్షాపాతంలో మార్పులు, కరువులు, వరదలు), వనరుల వినియోగం మరియు భూమి నిర్వహణ పద్ధతుల కారణంగా, పంట దిగుబడులు తగ్గిపోవడంతో చిన్న రైతుల కుటుంబ ఆదాయం పై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతుంది. తేనెటీగల పెంపకం అనేది గణనీయమైన మూలధన ఖర్చులు లేకుండా వ్యవసాయ ఉత్పాదకత మరియు జీవనోపాధిని మెరుగుపరచడానికి గుర్తించబడిన, నిరూపితమైన పద్ధతి. తేనెటీగల ద్వారా పరాగసంపర్కం అధిక దిగుబడి మరియు మెరుగైన నాణ్యతను నిర్ధారిస్తుంది. తేనెటీగల పెట్టెలను సమీపంలో ఉంచడం ద్వారా, పరాగసంపర్క సామర్థ్యం మెరుగుపడింది, తదనంతరం పంట దిగుబడి పెరుగుతుంది. అనేక పంటలకు ఉత్తమ పరాగ సంపర్కాలుగా ఉన్న తేనెటీగలు పువ్వుల మధ్య పుప్పొడిని బదిలీ చేస్తాయి, ఇది పర-పరాగసంపర్కానికి దారితీస్తుంది మరియు పంట దిగుబడిని గణనీయంగా మెరుగుపరుస్తుంది, పండ్లు మరియు విత్తనాల నాణ్యతను మెరుగుపరుస్తుంది. తేనెటీగలు పర్యావరణంలో లభించే సహజ వనరు. తేనెటీగల పెంపకం చిన్న స్థాయిలో చేసినప్పుడు ముఖ్యంగా శ్రమతో కూడుకున్నది కాదు మరియు దీనిని తక్కువ పని గంటలకు పరిమితం చేయవచ్చు కాబట్టి గ్రామీణ జీవనోపాధిని, ముఖ్యంగా వ్యవసాయాన్ని లాభదాయకంగా భర్తీ చేస్తుంది. తేనెటీగల పెంపకం కార్యక్రమంలో ప్రధాన అంశంగా తేనెటీగ వృక్షజాలాన్ని పెంపొందించడం మహిళా తేనెటీగల పెంపకందారులకు ఆర్థికంగా సహాయపడింది మరియు తేనెటీగల జనాభా మరియు వ్యవసాయ దిగుబడుల పెరుగుదలకు దోహదపడింది.
ఈ మూడు రాష్ట్రాలలోని వివిధ ప్రాజెక్టుల కోసం నిర్వహించిన వివిధ వ్యవసాయ సర్వేల ఆధారంగా, తేనెటీగల పెంపకం ప్రారంభించిన ఒక సంవత్సరం లోపు పండ్లు మరియు కూరగాయల దిగుబడిలో గణనీయమైన పెరుగుదల నమోదైంది.
రైతులు ఇలా అంటారు, “...నా పొలంలో తేనెటీగల పెట్టెలను ఉంచిన తర్వాత, నేను చాలా తక్కువ తెగుళ్లను నా పొలంలో గమనించాను... పురుగుమందుల వినియోగం తగ్గించాను. జీడి, నగ్లి మరియు మామిడి పంటల ఉత్పత్తి సుమారుగా 30%కి పెరిగింది, ఇది పంటల నాణ్యత మరియు పరిమాణంలో మెరుగుదలని సూచిస్తుంది, ఇది ఇప్పటివరకు ఉత్తమ ఉత్పత్తి. నా తోటి తేనెటీగల పెంపకందారులతో, పంటల ఉత్పత్తిని మెరుగుపరచడానికి తేనెటీగలను కలిగి ఉండటం చాలా ముఖ్యం అని నేను చెబుతాను, ”అని మహారాష్ట్రలోని పాల్ఘర్ జిల్లా మొఖదా బ్లాక్‌కు చెందిన తేనెటీగల పెంపకందారుడు మధు చెప్పారు.
"... తేనెటీగల పెంపకంపై సానుకూల ప్రభావంతో నేను సంతోషంగా ఉన్నాను. తేనె పంట 20 కిలోలకు చేరుకుంది మరియు ఖుర్సాని (నైజర్), శనగ, మరియు బజ్రా (మిల్లెట్) దిగుబడి గణనీయంగా పెరిగింది, ఇది నా కుటుంబానికి ప్రయోజనం చేకూర్చింది. నాలాంటి కొత్తవారికి శిక్షణ సమాచారంగా ఉంది మరియు శిక్షణ తర్వాత మద్దతు చాలా ముఖ్యమైనది. తేనెటీగల పెంపకం పురుగుమందుల అవసరాన్ని తొలగించింది, ఏటా రూ. 4,000 - రూ. 5,000 ఆదా చేసింది. తేనెటీగలు తెగుళ్లను నివారిస్తుండటంతో, మా పంటలు వృద్ధి చెందుతాయి. అంతేకాకుండా, మేము ఇప్పుడు మిగులు మినప మరియు కంది పప్పును నిల్వ చేయగలుగు చున్నాము, అత్యవసర నగదు అవసరాలు లేదా గృహ వినియోగం కోసం ఆర్ధిక భరోసా దొరికింది" అని వల్సాద్ జిల్లాలోని ధరంపూర్ బ్లాక్‌లోని అవధా గ్రామానికి చెందిన 28 ఏళ్ల తేనెటీగల పెంపకందారు రేఖ పద్వి పంచుకున్నారు.
గ్రామీణ మహిళలపై తేనెటీగల పెంపకం కార్యక్రమం ప్రభావం మానవ సామర్థ్యాల నిర్మాణం:
ఈ కార్యక్రమం మహిళలకు స్థిరమైన తేనెటీగల పెంపకంలో శిక్షణనిస్తుంది, వారి నైపుణ్యాలు మరియు విజ్ఞానానికి తోడ్పడేందుకు స్వదేశీ తేనెటీగ జాతులపై ఆధారపడి ఉంటుంది. తర్వాత, తేనెటీగ పెట్టెలను ఏర్పాటు చేయడంలో మద్దతునిచ్చే మహిళా తేనెటీగల పెంపకందారుల నెట్వర్క్ ను నిర్మించడం ద్వారా సాంకేతిక మద్దతును అభివృద్ధి చేస్తుంది. అంతేకాకుండా, సంస్థ నియమించిన సాంకేతిక కేడర్ ద్వారా వారికి ఫామ్ గేట్ వద్ద హ్యాండ్‌హోల్డింగ్ మద్దతు లభిస్తుంది. ఆసక్తి ఉంటే, లబ్ధిదారులకు తేనెటీగల పెంపకంలో అధునాతన మాడ్యూళ్లలో శిక్షణ ఇవ్వబడుతుంది మరియు మాస్టర్ ట్రైనర్‌లుగా నియమించబడుతుంది మరియు నెలవారీ స్టైఫండ్ అందుతుంది. లబ్ధిదారులకు వారి సొంత భూమిలో సాగు చేసుకునే తేనెటీగలను అందజేస్తారు. ఆధునిక తేనెటీగల పెంపకం సాంకేతికతలు, శిక్షణలు, ఆర్థిక సహాయం, 24 గంటలూ పొలం వద్ద హ్యాండ్‌హోల్డింగ్ మద్దతు మరియు మార్కెట్ లింకేజీలు వారి తేనెటీగల పెంపకం పద్ధతులను మెరుగుపరచడానికి మరియు వారి ఆదాయాన్ని పెంచడానికి సహాయపడ్డాయి. ఈ కార్యక్రమంలో మహిళా తేనెటీగల పెంపకందారులు కుటుంబంలోని ఇతర సభ్యులతో తేనెటీగల పెంపకం చుట్టూ సహకార సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు, ఇది ప్రక్రియను కొనసాగించడానికి మరియు వారు అనుభవించే ఏవైనా కష్టాలను అధిగమించడానికి సహాయపడుతుంది.
నిర్మాణ ఆదాయాలు: “తేనెటీగల పెంపకం ప్రాజెక్టు నా నెలవారీ ఆదాయానికి సుమారు రూ.2,000 పొందగలుగుతున్నాను. దీనికి ముందు, నేను ఎప్పుడూ తేనెటీగలంటే భయపడేదానిని మరియు తేనెటీగల పెంపకం గురించి అస్సలు తెలియదు. సమీప గ్రామంలో సొసైటీ నిర్వహించిన ఎక్స్‌పోజర్ సందర్శనలలో ఒకదానిలో నేను పాల్గొన్న తర్వాత, మరొక మహిళా తేనెటీగల పెంపకందారు తేనెటీగలను నిర్వహించడం చూశాను, అది నాకు స్ఫూర్తినిచ్చింది. ఈ రోజు, గ్రామంలో స్థాపించబడిన తేనెటీగల పెంపకం కేంద్రం నిర్వహణకు నేను బాధ్యత వహిస్తున్నాను, ఇది ఇంటి ఖర్చులను తీర్చడంలో మరియు నా భర్తకు మద్దతు ఇవ్వడంలో నాకు సహాయపడుతుంది” అని మహారాష్ట్రలోని పాల్ఘర్ జిల్లాలోని ఆప్తోల్‌పాడ గ్రామానికి చెందిన 34 సంవత్సరాల పారు మాలావ్కర్ పేర్కొన్నారు.
ఇతరులకు శిక్షణ: “.. తేనెటీగల పెంపకందారునిగా శిక్షణ పొందుతున్నప్పుడు, నా ప్రాంతంలోని గరిష్ట సంఖ్యలో మహిళా రైతులను చేరుకోవాలని మరియు వారికి తేనెటీగల పెంపకంలో శిక్షణ ఇవ్వాలని నేను ఎల్లప్పుడూ కోరుకున్నాను, ఎందుకంటే ఈ అభ్యాసం వ్యవసాయ దిగుబడికి మరియు చివరికి మా నెల ఖర్చులు తీరడానికి తోడ్పడుతుందని నేను నమ్మాను. ఈ సహజ వనరులను సంరక్షించడంలో మరియు తగ్గుతున్న తేనెటీగల జనాభాను కాపాడడంలో మహిళలు ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తారని నేను ఎల్లప్పుడూ భావిస్తున్నాను” అని గుజరాత్‌కు చెందిన సురేఖా పవార్ మాస్టర్ ట్రైనర్‌గా (తేనెటీగల పెంపకంలో అధునాతన శిక్షణ) పనిచేస్తూ తన ప్రాంతంలో 20 మంది మహిళా రైతులకు మద్దతు ఇస్తున్నారు.
పెరటితోటల పెంపకంద్వారా పౌష్టిక ఆహార వ్యవస్థలు మొఖడ - స్థిరమైన ఆహార వ్యవస్థలుగా కిచెన్ గార్డెన్స్ యొక్క ఉదాహరణ: మొఖడలో, పోషకాహార లోపం ఉన్న జనాభా శాతం ఎక్కువగా ఉంది. పిల్లలు విద్య, పోషకాహారం మరియు మంచి ఆరోగ్యం లేకుండా ఉన్నారు. పెద్ద సంఖ్యలో ప్రజలు సామాజికంగా ప్రధాన స్రవంతి నుండి మినహాయించబడ్డారు. గృహ పోషకాహారాన్ని మెరుగుపరచడంలో కూరగాయలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయని మనకు తెలుసు. UTMT సొసైటీ యొక్క బీఫ్లోరా చొరవలో అంతర్భాగంగా కిచెన్ గార్డెన్‌లను రూపొందించారు. వేసవిలో కిచెన్ గార్డెన్‌లను పరిచయం చేయడంలో ప్రధాన లక్ష్యం తేనెటీగల పెంపకం వృద్ధి మరియు సంవత్సరంలో వేసవి కాలంలో కుటుంబాలకు కూరగాయలు నిరంతరం సరఫరా అయ్యేలా చూడడం. కూరగాయల సాగుపై దృష్టి సారించే కిచెన్ గార్డెన్‌లు ఖర్చుతో కూడుకున్నవి, ఆచరణాత్మకమైనవి మరియు కుటుంబ ఆదాయాన్ని భర్తీ చేయడంతో పాటు గ్రామీణ గృహాల సమతుల్య ఆహార అవసరాలను సులభంగా తీర్చగలవు. మామిడి చెట్టు సొసైటీ (UTMT సొసైటీ) ఆధ్వర్యంలో మహిళా రైతులకు కిచెన్ గార్డెన్ ప్లాట్లను అభివృద్ధి చేయడంలో శిక్షణ ఇచ్చారు - ప్లాట్లను డిజైన్ చేయడం, ఇంటి బూడిద మరియు వినియోగించే నీటిని (కడిగే పాత్రలు మరియు స్నానం చేసే నీరు) ఉపయోగించడం. రసాయనిక ఎరువులు మరియు పురుగుమందులపై తక్కువ/లేదా ఆధారపడకుండా స్వయంచాలకంగా దీనిని పర్యావరణ అనుకూల చొరవగా మార్చారు. మెరుగైన పోషకాహారాన్ని నిర్ధారించడం అనే పెద్ద లక్ష్యంలో భాగంగా ప్రస్తుత ఆహారపు అలవాట్లు మరియు వాతావరణ పరిస్థితుల ఆధారంగా కూరగాయల ఎంపిక జరిగింది. ప్రాజెక్ట్ రైతులకు గణనీయమైన కాలానికి వివిధ రకాల కూరగాయల మిశ్రమాన్ని అందించే ప్రయత్నం జరిగింది. ఫిబ్రవరి 2020లో, మోఖడ బ్లాక్ నుండి మహిళా రైతులు పొరుగున ఉన్న తలసరి బ్లాక్‌కు ఎక్స్‌పోజర్ సందర్శన ద్వారా కిచెన్ గార్డెన్ ప్లాట్లను అభివృద్ధి చేయడంలో తమ శిక్షణను ప్రారంభించారు. “ప్రాజెక్ట్ జోక్యానికి ముందు, మా కిచెన్ గార్డెన్ సెటప్ చెల్లాచెదురుగా మరియు ప్రణాళిక లేకుండా ఉంది. గృహ వినియోగం కోసం నిరంతరం కూరగాయలను సోర్సింగ్ చేయడానికి మేము దీనిని నిజంగా పరిగణించలేదు మరియు ప్రధానంగా వర్షాకాలం మరియు శీతాకాలంలో, నీరు అందుబాటులో ఉన్న సమయం వరకు దీనిని ఆచరించాము” అని మహారాష్ట్రలోని పాల్ఘర్ జిల్లాలోని మోఖడ బ్లాక్‌కు చెందిన ఒక మహిళా రైతు-తేనెటీగల పెంపకందారుడు చెప్పారు. ఆగస్టు 2019లో, UTMT సొసైటీ తేనెటీగల పెంపకంపై అవగాహన కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది మరియు అక్టోబర్ 2019లో, తొమ్మిది మంది మహిళా రైతులు తేనెటీగల పెంపకంలో 2 రోజుల ప్రాథమిక శిక్షణలో పాల్గొన్నారు. కిచెన్ గార్డెన్ పై అవగాహన కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించి, మహిళలకు శిక్షణ ఇచ్చి విత్తనాలు పంపిణీ చేశారు. (దశ-I). 2020 లో పైలట్ ప్రోజెక్ట్ గా తొమ్మిది మంది మహిళలలో ఏడుగురు కలిసి 35*35 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో ఒక సాధారణ గ్రూప్ కిచెన్ గార్డెన్ ను అభివృద్ధి చేశారు. "విఫలమయ్యే అవకాశాలను తగ్గించడానికి, మేము వేర్వేరు స్వయం సహాయక సంఘాలకు చెందినవారమైనప్పటికీ, మేము దానిని సమూహంగా చేపట్టాలని నిర్ణయించుకున్నాము, మా కుటుంబాల సంక్షేమం కోసం మేము కలిసి వచ్చాము" అని సభ్యులలో ఒకరు చెప్పారు. కిచెన్ గార్డెన్ నిర్వహణ కోసం ఈ బృందం తమలో తాము విధులను విభజించుకుంది మరియు మొదటి పంట కోసం ప్రధానంగా స్వీయ వినియోగం కోసం పండించిన కూరగాయలను ఉపయోగించాలని నిర్ణయించుకుంది. ఇంకా, దానిని వాణిజ్యపరంగా విస్తరించాలనే ఆసక్తితో, పని మరియు ఆదాయం కోసం గ్రామం నుండి మా వలసల ఫ్రీక్వెన్సీని తగ్గించడానికి ఈ బృందం UTMTS ని తరచుగా సంప్రదించింది. "ముఖ్యంగా, COVID కారణంగా లాక్డౌన్ సమయంలో, కిచెన్ గార్డెన్ మా కూరగాయల సరఫరాకు ఏకైక మూలం. చేయడానికి పని దొరకక రోజువారీ వేతనం కోల్పోయిన మరియు మార్కెట్ నుండి నేరుగా కొనడానికి మాకు డబ్బు లేని కష్టమైన కాలం అది" అని ఒక మహిళా రైతు కిచెన్ గార్డెన్ జోక్యం యొక్క ప్రాముఖ్యతను సూచిస్తుంది. లోతట్టు గ్రామాలకు కూరగాయల సరఫరాలో పరిమితులతో కిచెన్ గార్డెన్ ఉత్పత్తులను కుగ్రామంలోని పొరుగు కుటుంబాలకు చెందిన పేదవారితో పంచుకున్నారు. గ్రూప్ కిచెన్ గార్డెన్ పంట జూన్ 2020 వరకు (దశ-I కోసం) కొనసాగింది. తదుపరి వర్షాకాలంలో (జూలై మరియు ఆగస్టు 2020 మధ్య), వారి స్వంత ఇంట్లో పండించిన విత్తనాలను ఉపయోగించి, మహిళలు 2020 శీతాకాలంలో కిచెన్ గార్డెన్ ప్లాట్లను అభివృద్ధి చేయడం కొనసాగించారు మరియు తరువాతి సంవత్సరాల్లో మొఖడలోని స్థానిక మార్కెట్‌లో ఉత్పత్తులను విక్రయించడానికి దానిని పెంచారు. 2020లో ప్రాథమిక అమలు తర్వాత, ఏడుగురు మహిళలు 2021లో రెండు వేర్వేరు ప్లాట్‌లకు (ఒక్కొక్కటి 25*30 చదరపు అడుగుల) కార్యకలాపాలను విస్తరించాలని ప్రణాళిక వేశారు. రెండవ దశలో, ఉత్పత్తులను స్థానిక మార్కెట్‌లో విక్రయించారు మరియు దాదాపు 30% ఉత్పత్తులను సభ్యులు గృహ వినియోగం కోసం ఉపయోగించారు. ప్రస్తుతం, తేనెటీగల పెంపకంలో శిక్షణ పొందిన తొమ్మిది మంది మహిళలు తేనెటీగల పెంపకంతో పాటు కిచెన్ గార్డెన్ కార్యకలాపాలలో నిమగ్నమై ఉన్నారు మరియు మూడు వేర్వేరు గ్రూపులను (ముగ్గురు గ్రూపులతో) ఏర్పాటు చేశారు. తేనెటీగల పెంపకంతో కలిపి కిచెన్ గార్డెన్‌ను కేవలం ఒక సూక్ష్మ పరిష్కారంగా మాత్రమే చూడలేదు. UTMT సొసైటీ సిబ్బంది నుండి క్రమం తప్పకుండా సాంకేతిక మార్గదర్శకత్వంతో కిచెన్ గార్డెన్ ప్లాట్‌లలో ఉంచబడిన నిండిన తేనెటీగల పెట్టెల నిర్వహణలో మహిళా రైతులు కూడా సమర్థవంతంగా నిమగ్నమై ఉన్నారు. మహిళలు సమిష్టిగా ఇలా పంచుకుంటున్నారు, “మేము ప్రతిరోజూ సమిష్టిగా పనిచేయడానికి తేనెటీగల నుండి ప్రేరణ పొందాము. తేనెటీగల ఉనికి మొత్తం పంటపై ప్రభావం చూపింది, మేము అంచనా వేసిన దానికంటే 20%-30% ఎక్కువ పండించాము”. ఒక సభ్యురాలు ఇలా పంచుకుంటున్నారు, “కిచెన్ గార్డెన్‌తో కలిపి తేనెటీగల పెంపకం మాకు జీవనోపాధికి కొత్త మార్గాలను తెరిచింది. మేము ఇప్పుడు మోఖాడ మార్కెట్‌లో క్రమం తప్పకుండా కిచెన్ గార్డెన్ ఉత్పత్తులను విక్రయించడానికి ఒక స్టాల్‌ను ఏర్పాటు చేస్తున్నాము, ఇది మా ఆదాయాన్ని పెంచింది”. మహిళా బృందం తేనెటీగల పెంపకం మరియు కిచెన్ గార్డెన్ జోక్యాలను జీవనోపాధి అవకాశాలుగా మాత్రమే కాకుండా వారి స్వంత దేశీయ సాగు పద్ధతులు మరియు సాంప్రదాయ ఆహార అలవాట్లతో సన్నిహితంగా ఉండటానికి ఒక మార్గంలా కనిపిస్తుంది. "తేనెటీగల పెంపకంతో మేము తేనెటీగలతో మరియు ప్రకృతితో మా అసలు అనుబంధాన్ని మరింత స్థిరమైన మరియు సహజీవనంగా గుర్తించాము" అని వారు అంటున్నారు. ఆ మహిళలు చివరగా ఇలా అంటారు, "కిచెన్ గార్డెన్ (జోక్యం) కు ముందు మా సాధారణ ఆహారం నుండి కొన్ని కూరగాయలను వదులుకోవడం మా దినచర్య, ఎందుకంటే మార్కెట్ నుండి వాటిని కొనడానికి మావద్ద సరిపడా స్తోమత లేదు - ఎందుకంటే అది ఖర్చుతో కూడుకున్నది మరియు మేము వాటిని సాగు చేయనందున వాటిని నేరుగా పొందలేము. కిచెన్ గార్డెన్ జోక్యం మాకు అన్ని రంగాలలో - పోషకాహారం మరియు జీవనోపాధికి మద్దతు ఇచ్చింది". పర్యటితోటలలో పండించిన ఆహార ఉత్పత్తులను అమ్మడం ద్వారాను మరియు మార్కెట్ల నుండి కుటుంబాలు కొనుగోలు చేసే ఆహార పదార్థాలను వినియోగించడానికి బదులుగా స్వయంగా పండించిన ఉత్పత్తులను కుటుంబ ఆహార అవసరాలకు వినియోగించడం ద్వారా కుటుంబ ఆదాయాన్ని పెంచడంలో సహాయపడ్డాయి. పోషకాహార లభ్యతను గణనీయంగా మెరుగుపరుస్తూ, మహిళా రైతులలో వ్యవస్థాపకతను ప్రోత్సహిస్తుంది. Dhanshree Chavan Pramod Chavhan |
ముగింపు
అనేక కేస్ స్టడీస్ ఆధారంగా, గ్రామీణ ఆర్థిక కార్యకలాపాలను పునరుద్ధరించడంలో మరియు పునరుజ్జీవింపజేయడంలో ముఖ్యంగా మహిళలకు తేనెటీగల పెంపకం కీలక పాత్ర పోషిస్తుందని మనం నిర్ధారణకు రావచ్చు. పెరిగిన ఆర్థిక కార్యకలాపాలు నిరుద్యోగం మరియు పేదరికం వంటి సామాజిక-ఆర్థిక సమస్యలను పరిష్కరించడంలో సహాయపడుతుంది.
తేనెటీగల పెంపకంలో, ప్రాథమిక ఉత్పత్తి - తేనెతో పాటు వివిధ రకాల ఉప ఉత్పత్తులు ఉత్పత్తి చేయబడతాయి - తేనె, తేనెటీగ మైనం 300 అణువులకంటే ఎక్కువ అణువులను కలిగి ఉన్నచో దానిలో విటమిన్లు, అలాగే ఔషధ గుణాలు (వైద్యం) సమృద్ధిగా ఉంటాయి. నేను ఆర్థిక అవసరాల కోసం కుటుంబంపై సాంప్రదాయకంగా ఆధారపడటాన్ని మార్చుకోవాలని మరియు తేనెటీగ కాలనీలు, తేనెటీగ వృక్షజాలం, తేనె మొదలైన వాటిని విక్రయించడం ద్వారా వచ్చే ఆదాయం ద్వారా నా కుటుంబ ఖర్చులను ఆదా చేయడం మరియు కుటుంబాన్ని పోషించడం ప్రారంభించాలనుకుంటున్నాను. పూనమ్ భోయే, 32 సంవత్సరాలు, నాదగ్ధారి గ్రామానికి చెందిన తేనెటీగల పెంపకందారు వల్సాద్ జిల్లా ధరంపూర్ బ్లాక్ (గుజరాత్).
తద్వారా మహిళా తేనెటీగల పెంపకందారులు, స్థిరమైన పద్ధతిలో తేనెటీగల పెంపకం ద్వారా వ్యవసాయ పర్యావరణ శాస్త్రానికి మద్దతు ఇవ్వడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తారు. ఈ సందర్భంలో, తేనెటీగల పెంపకం పద్ధతులు మరియు తగ్గుతున్న తేనెటీగల జనాభాను కాపాడటానికి మహిళా కేడర్‌ను బలోపేతం చేయడం మరియు తేనెటీగల పెంపకం కార్యక్రమానికి సంబంధించి అవకాశాలను తీవ్రతరం చేయడం చాలా అవసరం. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో తేనెటీగల పెంపకం పరిశ్రమను నిర్వహించడం స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థలకు మద్దతు ఇవ్వడంలో మరియు ఆరోగ్యకరమైన వాతావరణం కోసం తేనెటీగలు అందించే పర్యావరణ సేవల కొనసాగింపును నిర్ధారించడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది.
References
Hanley, N.; Breeze, T.D.; Ellis, C.; Goulson, D.
Measuring the economic value of pollination services:
Principles, evidence and knowledge gaps. Ecosyst.Serv. 2015, 14, 124–132.
Patel, V.; Pauli, N.; Biggs, E.; Barbour, L.; Boruff, B.
Why bees are critical for achieving sustainable development. Ambio 2021, 50, 49–59.
Goulson, D., Nicholls, E., Botias, C., and Rotheray, E.L..
Bee declines driven by combined stress from
parasites, pesticides, and lack of flowers. Science:
347: 1255957
Natasha S Dogra
Programme officer
Under The Mango Tree Society
318, Unique Industrial estate
Bombay Dyeing compound, Twin Tower Lane
Prabhadevi Mumbai, 400025, Maharashtra, India.
E-mail: natasha@utmtsociety.org
Source: LEISA India, September 2023 English Edition
