పోషకాహార దృక్పదంతో కూడిన సంఘాలు చేసిన సహకార ప్రయత్నాలు భారతదేశంలోని మూడు భౌగోళిక ప్రాంతాలలో తృణధాన్యాలను పునరుజ్జీవింప జేయడానికి, పండించడానికి, ప్రాసెస్ చేయడానికి మరియు వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించడానికి సహాయపడింది.
మిల్లెట్లు ప్రపంచవ్యాప్తంగా వర్షాధార పొలాలలో పండించబడే కొన్ని చిరు ధాన్యాల పంటల సమూహం, వీటిని ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో చాలా పెద్ద పరిమాణంలో సాగు చేస్తున్నారు మరియు వినియోగిస్తున్నారు. పెరుగుతున్న ప్రపంచీకరణతో వ్యవసాయం మరియు ఆహారం విషయంలో దాదాపు అన్ని దేశాలలో గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా సాగు మరియు వినియోగం రెండింటిలోనూ గణనీయమైన తగ్గుదల కనిపించింది.
భారతదేశంలో, మిల్లెట్ సాగు ప్రజాదరణ పొందుతోంది, ఎందుకంటే ఎక్కువ మంది ప్రజలు పోషకాహారం కోసం ఎదురు చూస్తున్నారు. విత్తిన విస్తీర్ణం కొద్దిగా పెరిగినప్పటికీ, వాటి సాగు సౌలభ్యం మరియు పోషకాహారం సమృద్ధిగా ఉండటం వల్ల వాటి సాగు, ప్రాసెసింగ్ మరియు వినియోగంపై విధాన రూపకర్తలు మరియు ప్రజలు కూడా చర్చించుకుంటున్నారు.
వాటి భౌతిక స్వరూపం పరంగా రెండు రకాల మిల్లెట్లు ఉన్నాయి - 'నగ్న ధాన్యాలు' మరియు 'పొట్టు ధాన్యాలు'. నగ్న ధాన్యాలలో ఫింగర్ మిల్లెట్, పెర్ల్ మిల్లెట్ మరియు జొన్నలు ఉన్నాయి; పొట్టుతో కూడిన ధాన్యాలలో కొర్రలు , అండు కొర్రలు , కోడో మిల్లెట్ , ప్రోసో మిల్లెట్ , ఊదలు మరియు బ్రౌన్‌టాప్ మిల్లెట్లు ఉన్నాయి. ప్రాసెసింగ్ కార్యకలాపాల సమయంలో, పోషక భాగాలను తక్కువ నష్టంతో నిలుపుకోవడానికి చేయదగిన ప్రయత్నాలు చేయాలి.
నేకెడ్ గ్రెయిన్ ప్రాసెసింగ్: నగ్న ధాన్యాలకు పొట్టు ఉండదు మరియు ప్రాసెసింగ్‌లో వాటిని శుభ్రపరచడం, గ్రేడింగ్ చేయడం మరియు వాటిని పిండి రూపంలో గమరపట్టించడం వంటివి ఉంటాయి. పోషకాహార నిలుపుదల మరియు షెల్ఫ్ జీవితాన్ని పెంచడానికి రాన్సిడిటీ రేట్లను తగ్గించడం ఒక ప్రాథమిక సవాలు. దీనికి పిండి మిల్లింగ్ ప్రక్రియలో వేడి ఉత్పత్తిని తగ్గించడం అవసరం. కమ్యూనిటీలు కాలక్రమేణా అభివృద్ధి చేసిన మరొక పరిష్కారం ఏమిటంటే, పరిమిత పరిమాణంలో మాత్రమే ప్రాసెస్ చేయడం, తద్వారా పిండి నాణ్యత లోపించక ముందే వినియోగించబడుతుంది. ఫింగర్ మిల్లెట్ మరియు కొన్ని సాంప్రదాయ రకాల పెర్ల్ మిల్లెట్ మరియు జొన్నలు నిల్వ చేసే సమయంలో నష్టం కలిగించే పురుగుల విషయంలో చాలా తక్కువ అవకాశం కలిగి ఉండగా, ఇటీవలి కాలంలో అభివృద్ధి చేసిన కొత్త రకాలు నిల్వ సమయంలో దెబ్బతినే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది. సరైన పరిమాణం మరియు సాంద్రత గ్రేడింగ్ అనేది దెబ్బతిన్న ధాన్యాలను శుభ్రం చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది మరియు శుభ్రం చేసిన గింజలను పిండి, గ్రైట్స్ లేదా ఏదైనా ఇతర వినియోగించదగిన రూపంలో గ్రైండింగ్ చేయడానికి పదార్థాన్ని సిద్ధం చేయడం సులభమైన మరియు సరైన మార్గం.
పొట్టు ధాన్యాల ప్రాసెసింగ్: పొట్టుతో ఉన్న ధాన్యాలను శుభ్రపరచడం, గ్రేడింగ్ చేయడం మరియు పొట్టు తొలగించడం అవసరం. గింజపై ఉన్న పైపొరను పొట్టు అని పిలుస్తారు, దీన్ని తొలగించే ప్రక్రియను హల్లింగ్ అని కూడా అంటారు. డీహస్కింగ్ తర్వాత, మరింత శుభ్రపరచడం మరియు గ్రేడింగ్ చేయడం అవసరం, తద్వారా విరిగిన మరియు పొట్టు తీసిన గింజలు వేరు చేయబడతాయి. పొట్టుతో కూడిన ధాన్యం, దాని ప్రాసెసింగ్ కొంచెం క్లిష్టంగా ఉంటుంది. పొట్టు పొర లోపల ఊక యొక్క పలుచని పొర ఉంటుంది, అది సులభంగా రేకులు అవుతుంది. ఊక పొరలో ఎండోస్పెర్మ్ ఉంటుంది - దీనిని తరచుగా బియ్యం గింజగా సూచిస్తారు. ధాన్యంలోని ఒక సాంద్రీకృత బిందువులో, పొట్టు లోపల, ఎండోస్పెర్మ్‌లో పొందుపరచబడి ఉంటుంది, కానీ ఊక పొరను ఛేదిస్తుంది. పొట్టులో సెల్యులోసిక్ ఫైబర్స్ పుష్కలంగా ఉంటాయి మరియు మానవులకు జీర్ణం కావు. కాబట్టి పొట్టును తొలగించడం అనేది పొట్టు ధాన్యాలను ప్రాసెస్ చేయడంలో ముఖ్యమైన దశ. ఊక పొరలో ఖనిజాలు, ఫైబర్స్ మరియు అవసరమైన కొవ్వు ఆమ్లాలు పుష్కలంగా ఉంటాయి. ఒక మంచి ప్రక్రియ వీలైనంత ఎక్కువ ఊకను నిలుపుకుంటుంది. ఊక పొరలో కొవ్వు అధికంగా ఉన్నందున, రాన్సిడిటీ రేట్లను తగ్గించడానికి ఊక పొరకు జరిగే నష్టాన్ని తగ్గించడం కూడా చాలా ముఖ్యం. జెర్మ్‌లో ప్రోటీన్లు పుష్కలంగా ఉన్నాయి మరియు ప్రాసెసింగ్ సమయంలో దాన్ని పోగొట్టుకోకుండా చూసుకోవాలి. ఎండోస్పెర్మ్ అనేది చాలా దట్టమైన భాగం మరియు ప్రాసెసింగ్ సమయంలో ధాన్యం తేమ లేదా గాలిలో సాపేక్ష ఆర్ద్రత ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు విరిగిపోతుంది లేదా పగిలిపోతుంది. కాబట్టి ధాన్యాలను 12% కంటే తక్కువ తేమ ఉండేలా ఎండబెట్టడం చాలా ముఖ్యం మరియు వీలైనంత వరకు, వెచ్చని లేదా చల్లని పొడి రోజులలో ధాన్యాలను ప్రాసెస్ చేయాలి.
కమ్యూనిటీ నేతృత్వంలోని ప్రాసెసింగ్ కార్యక్రమాలు – మూడు భౌగోళిక ప్రాంతాలలో ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ల అధ్యయనం:
ఈ కథనం భారతదేశంలోని ఒక 3 గ్రామాలలో కొనసాగుతున్న ప్రొసెసింగ్ ప్రక్రియ ముఖ్యాంశాలను హైలైట్ చేస్తుంది. స్థానిక కమ్యూనిటీలకు అవసరమైన శిక్షణా కార్యక్రమాలు సాగుకు మార్గనిర్దేశం చేయడంతో పాటు మిల్లెట్ ఆధారిత వంటకాలను మరల పరిచయం చేయడం, అత్యంత క్లిష్టమైన వాటిని స్థానికంగా ప్రాసెస్ చేయడం, ఈ 3 భౌగోళిక ప్రదేశాలలో వివరించబడ్డాయి. ఇలా ఒక్కో చోట ఒక్కో నేపథ్యం ఉంటుంది. స్థానిక సంస్థలు వివిధ కాలాల్లో స్థానిక సంఘాలతో కలిసి పని చేస్తున్నాయి. వారు వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని పెంచడం మరియు మిల్లెట్ల గృహ వినియోగంపై దృష్టి సారిస్తున్నారు, ముఖ్యంగా గతంలో వారి వారి వర్గాల ఆహార సంస్కృతులలో ఉన్న ఈ ధాన్యాలను మరల మునుపటివలె వినియోగించాలి.
- తీర్థ గ్రామం, కుంద్‌గోల్ తాలూకా, ధార్వాడ్ జిల్లా, కర్నాటక, తీర్థ గ్రామం సమృద్ధిగా ఉన్న నల్ల నేలతో ఎత్తు పల్లాలుగల ప్రకృతి దృశ్యాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది లిటిల్ మిల్లెట్ యొక్క చారిత్రాత్మకంగా ప్రధాన ఉత్పత్తి కేంద్రంలో భాగం. ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ మిల్లెట్ రీసెర్చ్,కె వి కె హుల్‌కోటి, గడగ్ జిల్లా, సహజ సమృద్ధ, పరిరక్షణ మరియు ఆహార ఈక్విటీ మరియు యస్ ఇ ఎల్ సి ఓ ఫౌండేషన్‌పై పనిచేస్తున్న ఎన్ జి ఓ ద్వారా ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఫర్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ యొక్క సహకార ప్రయత్న ఫలితం. సహజ సమృద్ధ, 2018 నుండి కమ్యూనిటీలతో యాక్టివ్‌గా ఉంది, ఐ ఐ ఎం ఆర్ తో కలిసి పనిచేయడం ప్రారంభించింది, నోడల్ ఏజెన్సీగా గడగ్‌లోని హుల్‌కోటిలో కె ఎచ్ పాటిల్ కెవికె తో ప్రాసెసింగ్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేయడంలో ఐ సి ఎ ఆర్ మద్దతును పొందింది. స్మాల్ మిల్లెట్ ప్రాసెసింగ్, మెషిన్ స్పెసిఫికేషన్స్, ట్రైనింగ్ మరియు కెపాసిటీ బిల్డింగ్ కోసం ప్రక్రియను ది మిల్లెట్ ఫౌండేషన్ అందించింది. యస్ ఇ ఎల్ సి ఓ ఫౌండేషన్ సౌర శక్తిని అందించింది, తద్వారా వినియోగదారుల వైపు ప్రాసెసింగ్ యంత్రాలు గ్రిడ్ విద్యుత్ లభ్యతతో సంబంధం లేకుండా పని చేస్తాయి.సహజ సమృధ వివిధ సహకార ప్రయత్నాలను సమన్వయం చేసింది. ప్రతి సీజన్‌లో, డజన్ల కొద్దీ ట్రక్కు లోడ్‌ల చిరు ధాన్యాల గింజలు ఈ ప్రాంతం నుండి దూరంగా ఉన్న ప్రాసెసింగ్ కేంద్రాలకు రవాణా చేయబడతాయి. చిరు ధాన్యాలను మానవీయంగా చేతులతో ప్రాసెసింగ్ చేసే ప్రక్రియలో చాలా చాకిరీ ఉంది. నిరంతరాయంగా సాగు చేసినప్పటికీ, ఈ సంఘాలలో వినియోగంలో విరామం ఉంటుంది. స్థానిక ప్రాసెసింగ్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా ఈ సమస్య పరిష్కరించబడింది. ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ బీబీ ఫాతిమా స్వసహాయ సంఘ (బి యఫ్ యస్ యస్ ), ఈ స్వయం సహాయక బృందం, ఒక దేవధాన్య కృషి ఉత్పాదకర సంఘ భాగస్వామ్యంతో నిర్వహించబడుతోంది, ఇది ఎఫ్‌ పి సి ద్వారా 2022లో స్థాపించబడినది. బి యఫ్ యస్ యస్ లో తీర్థ గ్రామానికి చెందిన 14 మంది మహిళలు ఉన్నారు శ్రీమతి బీబీ జాన్ హలేమని నేతృత్వంలో కలిసి వచ్చారు. యఫ్ పి ఓ , కొన్ని నెలల క్రితం నమోదు చేయబడింది, ప్రాసెస్ చేయబడిన ఉత్పత్తులను స్థానిక మార్కెట్‌లకు లింక్ చేస్తుంది. ఈ విధంగా, ఈ ప్రాంతంలో కమ్యూనిటీ ఆధారిత చిరు ధాన్యాల ప్రాసెసింగ్‌ను చేసే యూనిట్ ఏర్పాటు చేయడం అవసరం. ఇది స్థాపించబడినప్పటి నుండి, బీబీ ఫాతిమా స్వసహాయ సంఘ మిల్లెట్ ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ సుమారు 5 టన్నుల బ్రౌన్‌టాప్, ఫాక్స్‌టైల్, లిటిల్ మరియు ప్రోసో మిల్లెట్లను ప్రాసెస్ చేసింది. వారి ఉత్పత్తిలో దాదాపు 80% మార్కెట్‌లు మరియు ఈవెంట్‌లలో విక్రయించబడింది, వివిధ సంస్థలు మరియు వారి ప్రదేశాలకు విస్తరించి వారి ఉత్పత్తులను ప్రవేశ పెట్టడం జరిగినది . స్థానిక వినియోగాన్ని పెంచే ప్రయత్నాలు, రాబోయే నెలల్లో చొరవ యొక్క దృష్టి కేంద్రాలలో ఒకటి. ప్రాసెసింగ్ సూత్రాలతో పరిచయం పొందడానికి మహిళలకు మార్గనిర్దేశం చేయడం మరియు ప్రాసెసింగ్ మెషీన్లను ఆపరేట్ చేయడంలో విశ్వాసాన్ని పొందడం మరియు ఊక యొక్క పోషక విలువల గురించి సంఘంలోని యువ సభ్యులను ఒప్పించడం వంటి సవాళ్లు ఉన్నాయి.
- కేరళలోని పాలక్కాడ్ జిల్లా లోని అట్టపాడి గ్రామం : ఇది 2021 చివరిలో ఏర్పాటు చేయబడింది మరియు త్రిస్సూర్, తిరువనంతపురంలో ఉన్న థానల్ అనే ఎన్ జి ఓ మద్దతుతో స్థానిక సంఘం సభ్యులు దీనిని నిర్వహిస్తారు. అట్టపాడి కేరళలోని పాలక్కాడ్ జిల్లాలో పశ్చిమ కనుమల తూర్పు అంచున ఉన్న ఒక చిన్న పట్టణం. థనల్ 2019లో అట్టప్పాడిలో కమ్యూనిటీతో కలిసి చిరు ధాన్యాలపై పని చేయడం ప్రారంభించాడు. ఈ ప్రాంతాల్లోని ఆదివాసీ సంఘాలు చాలా సంవత్సరాలుగా చిరు ధాన్యాలను పండిస్తూ మరియు వినియోగిస్తున్నాయి. అట్టప్పాడి చుట్టుపక్కల గ్రామాలలో అనిశ్చిత వర్షపాతం ఏర్పడే వాతావరణ నమూనా ఉంది మరియు ఇది ఈ ప్రాంతంలో చాలా సహజంగా కనిపిస్తుంది. చిరు ధాన్యాలు ప్రజల ఆహారంలో భాగంగా ఉన్నాయి. ఈ కొండల్లో పండే చిన్న మిల్లెట్ రకాలు మైదానాల్లో పండే రకాల కంటే చాలా చిన్నవిగా ఉంటాయి. చిరు ధాన్యాలను శుభ్రపరచడం, గ్రేడింగ్ చేయడం మరియు పొట్టు తొలగించడం వంటి వాటి వల్ల వినియోగం తగ్గింది, వర్షపాతం మరియు వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం కూడా ఉంది . పావురం బఠానీ కూడా స్థానికంగా పండిస్తారు మరియు దగ్గరలో కావలసినన్ని పిండి మిళ్లులు లేవు.
బహుళజాతి ఐ టి కంపెనీ యు యస్ టి నుండి సి యస్ ఆర్ గ్రాంట్ ద్వారా భారతదేశంలోని పురుగుమందుల యాక్షన్ నెట్‌వర్క్ మద్దతుతో కమ్యూనిటీ సెంటర్డ్ స్మాల్ మిల్లెట్ ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ ఏర్పాటు చేయబడింది. స్మాల్ మిల్లెట్ ప్రాసెసింగ్, మెషిన్ స్పెసిఫికేషన్స్, ట్రైనింగ్ మరియు కెపాసిటీ బిల్డింగ్ వంటి సహాయ సహకారాలను ది మిల్లెట్ ఫౌండేషన్ ద్వారా అందించబడింది. అలాగే, యూనిట్‌లో పప్పు మిల్లింగ్ యంత్రం మరియు పిండి మిల్లును కూడా ఏర్పాటు చేశారు. అయితే, సంస్థల నుండి మద్దతు ఉన్నప్పటికీ, వివిధ కారణాల వల్ల యూనిట్ ఆశించినతగా వినియోగించబడలేదు. 2022 చివరలో, యూనిట్ యొక్క కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించడానికి స్థానిక థనల్ కార్యాలయం నుండి మెషీన్లు మరియు సిబ్బందిని ఆపరేట్ చేయడానికి స్థానిక మహిళల బృందాన్ని సిద్ధం చేయడానికి రెండవ రౌండ్ శిక్షణ నిర్వహించబడింది. చిరు ధాన్యాలతో కూడిన వారి ఆహార సంస్కృతుల గురించి వారికి మంచి జ్ఞాపకాలు ఉన్నందున యూనిట్ పూర్తిగా పనిచేయాలని స్థానిక సంఘం ఆసక్తికలిగి ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ మద్దతుతో నిరంతర సాగు మిల్లెట్లను ప్రజల ఆహారంలోకి తిరిగి తీసుకురావడానికి సంఘాలు మరియు స్థానిక సంస్థలకు అవకాశాన్ని అందిస్తుంది.
- పిప్రి గ్రామం, మిశ్రిఖ్ బ్లాక్, సీతాపూర్ జిల్లా, ఉత్తరప్రదేశ్: ఇక్కడ స్థాపించబడిన యూనిట్‌ని సెహత్ కా బార్దానా అంటారు. సేహత్ కా బార్దానా (యస్ కె బి ) - దీని అర్థం ఆరోగ్యం కోసం టూల్‌బాక్స్. ఇప్పటివరకు ఏర్పాటు చేసిన ఆరు యూనిట్లలో ఇదే అతి పిన్న వయస్కురాలు.
యస్ కె బి సంగ్తిన్ కిసాన్ మజ్దూర్ సంగతన్ (రైతు కార్మిక సంఘం), హెల్తీ అవధ్ ఫౌండేషన్ (కంపెనీ చట్టంలోని యు/యస్ 8ని స్థాపించిన లాభాపేక్ష లేని కంపెనీ) మరియు సీతాపూర్‌కు చెందిన సాంగ్టిన్ అనే ఎన్ జి ఓ సంకీర్ణం ద్వారా నిర్వహించ బడుతుంది. యస్ కె బి ఇటీవలి ప్రారంబించిన నూతన ప్రాసెసింగ్ యూనిట్, సాంగ్టిన్ వాస్తవానికి 2014 నుండి రైతుల పొలాల్లో మరియు వారి ఆహారంలో మిల్లెట్లను ప్రోత్సహించడంలో కమ్యూనిటీలతో కలిసి పని చేస్తోంది. సీతాపూర్ జిల్లాలోని స్థానిక సంఘాలు మిల్లెట్లను పండించడం మరియు తినడం గురించి బలమైన జ్ఞాపకాలను కలిగి ఉన్నాయి. జిల్లాలోని కొన్ని మారుమూల గ్రామాలలో ఇది కోడో మిల్లెట్ అయితే, మరికొన్నింటిలో ఇది ఫాక్స్‌టైల్ మిల్లెట్. అయితే, చాలా కుటుంబాలు తమ ఆహారంలో లేదా పొలాల్లో కొన్ని సీజన్ల నుండి కొన్ని దశాబ్దాల వరకు మిల్లెట్లను చూడలేదు.
సంగ్తిన్ కిసాన్ మజ్దూర్ సాంగ్‌తాన్ (యస్ కె ఎం యస్ ), సెంట్రల్ యు పి లోని సీతాపూర్ మరియు హర్దోయ్ జిల్లాల్లోని 12 బ్లాక్‌లలో విస్తరించి ఉన్న 6000 మంది సభ్యుల గల బలమైన స్థానిక రైతు కార్మిక సంఘం 2015 సంవత్సరంలో ఒక కొత్త ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది. వారి నిరంతర కృషి మిల్లెట్లసాగును కొనసాగించే కుటుంబాలను కనుగొనడానికి దారితీసింది మరియు స్థానిక నేలలు మరియు వ్యవసాయ వాతావరణ పరిస్థితులకు అనువైన విత్తనాలను వారి కుటుంబాలకు అందిస్తుంది. దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల నుండి కొత్త విత్తనాలను చొరవతో ప్రవేశపెట్టినప్పటికీ, కొంతమంది రైతులు మాత్రమే వాటిని విజయవంతంగా సాగు చేశారు. కేవలం 2 సంవత్సరాలలోనే స్థానిక విత్తనాలకు ఎక్కువ ఆమోదయోగ్యత ఉందని స్పష్టమైంది. కోడో మిల్లెట్, ఫాక్స్‌టైల్ మిల్లెట్ మరియు బార్న్యార్డ్ మిల్లెట్లు వర్షాధార పొలాలలో 500 మంది రైతులు క్రమం తప్పకుండా సాగు చేస్తున్నారు . రైతు కార్మిక కుటుంబాలు అధిక పోషకాహార లోపంతో ఆందోళన చెందుతున్నాయి, అందువలన వారు ఆహారం మరియు పోషకాహార భద్రత దృక్పథంతో వ్యవసాయంపై దృష్టి సారించారు. దీనికి రెండు ముఖ్యమైన మార్గాలు ఉన్నాయి - ఒకటి, వ్యవసాయ కార్యక్రమాలపై చొరవ చూపడం , రెండు, గ్రామాల్లో మిల్లెట్లను వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించడం.
తాకాతి ఖానా శివిర్, ఎనర్జీ ఫుడ్ కుక్ అవుట్‌లు, వివిధ గ్రామాల్లో 3 సంవత్సరాల వ్యవధిలో నిర్వహించబడ్డాయి మరియు వారి మెనూలు మరియు ఆహారంలో చిరు ధాన్యాలు , పప్పులు మరియు నూనె గింజల వినియోగాన్ని చేర్చవలసిన అవసరాన్ని నొక్కిచెప్పారు. మిశ్రమ పంట ఉత్పత్తుల పోషక ప్రయోజనాలు, అలాగే గుడ్లు మరియు మాంసం, హైలైట్ చేయబడింది. ఆహార పద్ధతుల యొక్క కాస్ట్ బెనిఫిట్ విశ్లేషణ జరిగింది.
ప్రజలు చిరు ధాన్యాలు పండించడం మరియు తినడం ప్రారంభించడంతో, సంగతన్ సభ్యులలో ఒకరు రైస్ మిల్లర్‌ యాజమనితో మాట్లాడి కొన్ని మిల్లెట్లను మర పట్టించమని ఒప్పించారు. చిన్న తరహా మిల్లు యజమాని చిరు ధాన్యాల పొట్టు తీయడానికి వరి పాలిషర్‌ను ఉపయోగించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అనంతపురం జిల్లా నుండి తీసుకువచ్చిన వివిధ జల్లెడ సైజులు కలిగిన చేతి జల్లెడలు మరియు స్థానిక విన్నోయింగ్ పాన్‌లను ఉపయోగించి, సంగతన్ సభ్యులు ధాన్యాన్ని పొట్టుతీయక ముందు శుభ్రపరచడం మరియు పొట్టు తీసిన తరువాత గ్రేడింగ్ చేయడం ప్రారంభించారు. ఊహించినట్లుగానే పొట్టుతీసిన మిల్లెట్ బియ్యం నాణ్యత రాజీ పడింది, అయితే ఇది ప్రాసెసింగ్ యూనిట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి అయ్యే ఖర్చులో కొంత భాగమైన మూలధన వ్యయంతో వారి పోషకాహారానికి ప్రాప్యతను మెరుగుపరచడంలో సమాజానికి సహాయపడింది. 2020లో, ఒక మంచి చొరవతో ప్రారంభించిన 6 సంవత్సరాల తర్వాత, చిన్న తరహా మెకనైజ్డ్ ప్రాసెసింగ్ సదుపాయాన్ని ఏర్పాటు చేయాలనే నిర్ణయాన్ని సంగతన్ ఆమోదించింది - సాంగ్టిన్ ద్వారా లభించిన దాతృత్వ నిధులు, ది మిల్లెట్ ఫౌండేషన్ నుండి సాంకేతిక సహాయం మరియు యస్ కె ఎం యస్ నుండి గ్రౌండ్ సపోర్ట్‌కి ధన్యవాదాలు. ఆరు నెలల నుండి పని చేస్తున్నప్పటి నుండి, యస్ కె బి వద్ద సేకరించిన 2.5 టన్నుల ధాన్యాలు శుభ్రం చేయబడ్డాయి. 0.5 టన్నుల మిల్లెట్ రైస్‌లో మూడింట రెండు వంతులు స్థానిక కమ్యూనిటీలో విక్రయించబడింది మరియు మిగిలిన మూడవది లక్నో మరియు యు పి లోని ఇతర ప్రాంతాలలో వ్యక్తులు మరియు సంస్థలకు విక్రయించబడింది.
ఈ విధంగా, ఈ మూడు విభిన్న భౌగోళిక ప్రాంతాలలో మిల్లెట్ ఉత్పత్తి మరియు వినియోగాన్ని పునరుద్ధరించడానికి కార్యక్రమాలు జరుగుతున్నాయి. మిల్లెట్లను ప్రాసెస్ చేయడంపై స్థానిక పురుషులు మరియు స్త్రీలకు శిక్షణ ఇవ్వడం ద్వారా నైపుణ్యాలను పెంపొందించడం, వీలైనంత వరకు పోషక భాగాలను నిలుపుకోవడం మరియు వారి ఆహారంలో మిల్లెట్ ఆధారిత ఆహారాన్ని తిరిగి ప్రవేశపెట్టడం వంటివి ఉన్నాయి. ఈ ప్రమేయం ఉన్న రైతులలో ఎక్కువ మంది చిన్న మరియు ఉపాంత లేదా మారిన వ్యవసాయం మరియు ఆహార వ్యవస్థను అభ్యసించాలనే ఆసక్తి ఉన్నవారు. కోవిడ్ 19 మహమ్మారి శిక్షణ మరియు ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ల ఏర్పాటు కోసం ప్రణాళికాబద్ధమైన సమయపాలనకు ఆటంకం కలిగించింది, అయితే, కమ్యూనిటీలు తమ పోషకాహార స్థాయిలను మెరుగుపరచుకోవడంలో కష్ట సమయాల్లో ప్రయాణించాయి. ఇతర సవాళ్లను కూడా ఎదుర్కొన్నారు - మెషీన్లను నడపడానికి స్థానిక కమ్యూనిటీలలో తగిన ప్రతిభను కనుగొనడం, చిన్న తరహా వికేంద్రీకృత ప్రాసెసింగ్ కోసం యంత్రాలపై మరియు అటువంటి యూనిట్ల ఉత్పత్తులపై జి యస్ టి వంటి సమస్యలు ఉన్నాయి. ప్రధానంగా మార్కెట్ కేంద్రీకృత విధానంపై ప్రాధమిక దృష్టి పెట్టారు, అయితే స్థిరమైన ఆహార వ్యవస్థలను అందించడానికి, బలోపేతం చేయవలసినది ప్రజల కేంద్రీకృత వికేంద్రీకృత సమాజ యాజమాన్య ప్రక్రియలు.
రాబోయే కొన్ని సంవత్సరాలలో, పైన వివరించినటువంటి అనేక ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లను ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం ఉంది. వారు వికేంద్రీకృత ఆర్థిక వ్యవస్థ యొక్క టార్చ్ బేరర్లుగా పనిచేస్తారు, వినూత్న పర్యావరణ వ్యవస్థను బలోపేతం చేస్తారు మరియు పోషకాహారానికి మెరుగైన ప్రాప్యత కోసం స్థానిక పరిష్కారాలను అందించారు.
ద్విజీ గురు
ది మిల్లెట్ ఫౌండేషన్
సాయిదీప్ అపార్ట్‌మెంట్స్, 41, గోవిందప్ప రోడ్,
బసవనగుడి, బెంగళూరు 560004
ఇ-మెయిల్: dwiji@themillet.org
ఆంగ్ల మూలం: లీసా ఇండియా, సంపుటి ౨౫, సంచిక ౧, మార్చ్ 2023
